Contact

རྒྱལ་པོ་ལ་གཏམ་བྱ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ།






1:1
.. namo ratnatrayāya ..

sarvadoṣavinirmuktaṃ guṇaiḥ sarvair alaṃkṛtaṃ .

praṇamya sarvajñam ahaṃ sarvasattvaikabāndhavaṃ .. 1 ..

སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།

ཉེས་པ་ཀུན་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཞིང་། །ཡོན་ཏན་ཀུན་གྱིས་བརྒྱན་པ་པོ། །
སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་གཉེན་གཅིག་པོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ལ་བདག་ཕྱག་འཚལ། ༎ 1

1:2
dharmam ekāntakalyāṇaṃ rāja [ n dha ] rmodayāya te .

vakṣyāmi dharmaḥ siddhiṃ hi yāti saddharmabhājane .. 2 ..

རྒྱལ་པོ་ཁྱོད་ལ་ཆོས་སྒྲུབ་ཕྱིར། །གཅིག་ཏུ་དགེ་བའི་ཆོས་བཤད་དེ། །
དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་ལ་ནི། །ཆོས་འགྲུབ་འགྱུར་ཏེ་གང་ཞིག་ལ། ༎ 2

Cultivation of dharma leads to the highest good of liberation from cyclic existence.

1:3
prāg dharmābhyudayo yatra paścān naiḥśreyasodayaḥ .

samprāpyābhyudayaṃ yasmād eti naiḥśreyasaṃ kramāt .. 3 ..

Cultivation of dharma leads to the highest good of liberation from cyclic existence.

དང་པོར་མངོན་པར་མཐོ་བའི་ཆོས། །ཕྱིས་ནི་ངེས་པར་ལེགས་འབྱུང་བ། །
གང་ཕྱིར་མངོན་པར་མཐོ་ཐོབ་ནས། །རིམ་གྱིས་ངེས་པར་ལེགས་པ་འོང་། ༎ 3

The essential means of attaining liberation are faith and wisdom.

1:4
sukham abhyudaya [ s tatra mokṣo ] naiḥśreyaso mataḥ .

asya sādhanasaṃkṣepaḥ śraddhāprajñe samāsataḥ .. 4 ..

The essential means of attaining liberation are faith and wisdom.

དེ་ལ་མངོན་མཐོ་བདེ་བ་སྟེ། །ངེས་པར་ལེགས་པ་ཐར་པར་འདོད། །
དེ་ཡི་བསྒྲུབ་པ་མདོར་བསྡུ་ན། །མདོར་ན་དད་དང་ཤེས་རབ་པོ། ༎ 4

Of the two wisdom is more important, but faith is the prerequisite through which one cultivates dharma.

1:5
śrāddhatvād bhajate dharmaṃ prājñatvād vetti tattvataḥ .

prajñā pradhānaṃ tv anayoḥ śraddhā pūrvaṅgamāsya tu .. 5 ..

Of the two wisdom is more important, but faith is the prerequisite through which one cultivates dharma.

དད་ཅན་ཉིད་ཕྱིར་ཆོས་ལ་བརྟེན། །ཤེས་རབ་ལྡན་ཕྱིར་ཡང་དག་རིག །
འདི་གཉིས་གཙོ་བོ་ཤེས་རབ་སྟེ། །འདི་སྔོན་འགྲོ་བ་དད་པ་ཡིན། ༎ 5

1:6
chandād dveṣād bhayān mohād yo dharmaṃ nātivartate .

sa śrāddha iti vijñeyaḥ śreyaso bhājanaṃ param .. 6 ..

འདུན་དང་ཞེ་སྡང་འཇིགས་པ་དང་། །རྨོངས་པས་གང་ཞིག་ཆོས་མི་འདའ། །
དེ་ནི་དད་པ་ཅན་ཞེས་བྱ། །ངེས་པར་ལེགས་པའི་སྣོད་མཆོག་ཡིན། ༎ 6

1:7
kāyavāṅmānasaṃ karma sarvaṃ samyak parīkṣya yaḥ .

parātmahitam ājñāya sadā kuryāt sa paṇḍitaḥ .. 7 ..

གང་ཞིག་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས། །ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་ཡོངས་བརྟགས་ཏེ། །
བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་ཤེས་ནས། །རྟག་ཏུ་བྱེད་པ་དེ་མཁས་པ། ༎ 7

1:8
ahiṃsā cauryaviratiḥ paradāravivarjanam .

mithyāpaiśunyapāruṣyābaddhavādeṣu saṃyamaḥ .. 8 ..

མི་གསོད་པ་དང་རྐུ་སྤོང་དང་། །གཞན་གྱི་ཆུང་མ་སྤོང་བ་དང་། །
ལོག་དང་ཕྲ་མ་རྩུབ་ཉིད་དང་། །མ་འབྲེལ་སྨྲ་བ་ཡང་དག་སྡོམ། ༎ 8

1:9
lobhavyāpādanāstik [ yadṛṣṭīnāṃ parivarjanaṃ .

ete karmapathā ] śuklā daśa kṛṣṇā viparyayāt .. 9 ..

ཆགས་དང་གནོད་སེམས་མེད་པ་ལ། །ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཡོངས་སྤོང་བ། །
འདི་དག་ལས་ལམ་དཀར་བཅུ་སྟེ། །བཟློག་པ་དག་ནི་ནག་པོ་ཡིན། ༎ 9

Summary of dharma

1:10
amadyapānaṃ svājīvo 'vihiṃsā dānam ādarāt .

pūjyapūjā ca maitrī ca dharmaś caiṣa samāsataḥ .. 10 ..

Summary of dharma

ཆང་མི་འཐུང་དང་འཚོ་བ་བཟང་། །རྣམ་མི་འཚེ་དང་གུས་སྦྱིན་དང་། །
མཆོད་འོས་མཆོད་དང་བྱམས་པ་སྟེ། །མདོར་ན་ཆོས་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། ༎ 10

1:11
śarīratāpanād dharmaḥ kevalān [ nāsti tena hi ] .

[ 2,a ] na paradrohaviratir na pareṣām anugrahaḥ .. 11 ..

ལུས་གདུང་བྱེད་པ་འབའ་ཞིག་ལས། །ཆོས་མེད་འདི་ལྟར་དེ་ཡིས་ནི། །
གཞན་ལ་གནོད་པ་སྤོང་མེད་ཅིང་། །གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་ཡོད་མ་ཡིན། ༎ 11

He who disregards dharma gets entrapped in cyclic existence.

1:12
dānaśīlakṣamāspaṣṭaṃ yaḥ saddharmamahāpatham .

anādṛtya vrajet kāyakleśago daṇḍakotpathaiḥ .. 12 ..

He who disregards dharma gets entrapped in cyclic existence.

སྦྱིན་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་བཟོད་གསལ་བ། །དམ་ཆོས་ལམ་པོ་ཆེ་ལ་གང་། །
མ་གུས་ལུས་གདུང་གནག་ལམ་ལྟའི། །ལམ་གོལ་དག་ནས་འགྲོ་བ་དེ། ༎ 12

He who disregards dharma gets entrapped in cyclic existence.

1:13
sa saṃsārāṭavīṃ ghorām anantajanapādapām .

kleśavyālāvalīḍhāṅgaḥ sudīrghaṃ pratipadyate .. 13 ..

He who disregards dharma gets entrapped in cyclic existence.

འཁོར་བའི་འབྲོག་ནི་མི་བཟད་པའི། །མཐའ་ཡས་སྐྱེ་བོ་ཤིང་ཅན་དུ། །
ཉོན་མོངས་གདུག་པས་འཁྱུད་པའི་ལུས། །ཤིན་ཏུ་ཡུན་རིང་འཇུག་པར་འགྱུར། ༎ 13

Karmic consequences of unwholesome actions

1:14
hiṃsayā jāyate 'lpāyuḥ bahvābādho vihiṃsayā .

cauryeṇa bhogavyasanī saśa [ truḥ ] paradārikaḥ .. 14 ..

Karmic consequences of unwholesome actions

གསོད་པ་ཡིས་ནི་ཚེ་ཐུང་འགྱུར། །རྣམ་པར་འཚེ་བས་གནོད་པ་མང་། །
རྐུ་བ་ཡིས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཕོངས། །བྱི་བོ་བྱེད་པས་དགྲ་དང་བཅས། ༎ 14

Karmic consequences of unwholesome actions

1:15
pratyākhyānaṃ mṛṣāvādāt paiśunyāt mitrabhedanam .

apriyaśravaṇaṃ raukṣyād abāddhād durbhagaṃ vacaḥ .. 15 ..

Karmic consequences of unwholesome actions

བརྫུན་དུ་སྨྲ་བས་སྐུར་བ་སྟེ། །ཕྲ་མ་ཡིས་ནི་བཤེས་དང་འབྱེ། །
ཚིག་རྩུབ་ཉིད་ཀྱིས་མི་སྙན་ཐོས། །མ་འབྲེལ་བ་ཡིས་ཚིག་མི་བཙུན། ༎ 15

Karmic consequences of unwholesome actions

1:16
manorathān hanty abhidhyā vyāpādo bhayadaḥ smṛtaḥ .

mithyādṛṣṭiḥ kudṛṣṭitvaṃ madyapānaṃ matibhramaḥ .. 16 ..

Karmic consequences of unwholesome actions

བརྣབ་སེམས་ཡིད་ལ་རེ་བ་འཇོམས། །གནོད་སེམས་འཇིགས་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད། །
ལོག་པར་ལྟ་བས་ལྟ་ངན་ཉིད། །ཆང་འཐུངས་པས་ནི་བློ་འཁྲུལ་ཏེ། ༎ 16

Karmic consequences of unwholesome actions

1:17
apradānena dāridryaṃ mithyājivena vañcanā .

stambhena duḥkuḷīnatvam alpaujaskatvam īrṣayā .. 17 ..

Karmic consequences of unwholesome actions

སྦྱིན་པ་མ་བཏང་དབུལ་བ་ཉིད། །ལོག་པར་འཚོ་བས་བསླུས་པ་སྟེ། །
ཁེངས་པ་ཡིས་ནི་རིགས་ངན་ཉིད། །ཕྲག་དོག་གིས་ནི་གཟི་ཆུང་ཉིད། ༎ 17

Karmic consequences of unwholesome actions

1:18
krodhād durvarṇatā maurkhyam apraśnena vipaścitām .

phalam etan manuṣyatve sarvebhyaḥ prāk ca durgatiḥ .. 18 ..

Karmic consequences of unwholesome actions

ཁྲོ་བས་ཁ་དོག་ངན་པ་ཉིད། །མཁས་ལ་མི་འདྲི་བླུན་པ་ཉིད། །
མི་ཉིད་ལ་ནི་འབྲས་བུ་འདི། །ཀུན་གྱི་དང་པོ་ངན་འགྲོར་རོ། ༎ 18

Unwholesome actions produce negative karmic consequences; wholesome actions produce positive karmic fruits.

1:19
esāṃ akuśalākhyānāṃ vipāko yaḥ prakīrtitaḥ .

kuśalānāṃ ca sarveṣāṃ viparītaḥ phalodayaḥ .. 19 ..

Unwholesome actions produce negative karmic consequences; wholesome actions produce positive karmic fruits.

མི་དགེ་ཞེས་བྱ་དེ་དག་གི། །རྣམ་སྨིན་བསྒྲགས་པ་གང་ཡིན་པ། །
དགེ་བ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ལ། །འབྲས་བུ་དེ་ནི་བཟློག་སྟེ་འབྱུང་། ༎ 19

Definition of wholesome and unwholesome actions

1:20
lobho dveṣaś ca mohaś ca tajjaṃ karmeti cāśubham .

alobhāmohādveṣāś ca tajjaṃ karmetarac chubham .. 20 ..

Definition of wholesome and unwholesome actions

ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་དང་། །དེས་བསྐྱེད་ལས་ནི་མི་དགེ་བ། །
མ་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་མེད། །དེས་བསྐྱེད་ལས་དེ་དགེ་བ་ཡིན། ༎ 20

All inauspicious births and misfortunes result from unwholesome actions; all auspicious births and everything enjoyable is a fruit of wholesome actions.

1:21
aśubhāt sarvaduḥkhāni sarvadurgatayas tathā .

śubhāt sugatayaḥ sarvāḥ sarvajanmasukhāni ca .. 21 ..

All inauspicious births and misfortunes result from unwholesome actions; all auspicious births and everything enjoyable is a fruit of wholesome actions.

མི་དགེ་བ་ལས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན། །དེ་བཞིན་ངན་འགྲོ་ཐམས་ཅད་དོ། །
དགེ་ལས་བདེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་དང་། །སྐྱེ་བ་ཀུན་དུ་བདེ་བ་དག ༎ 21

Definition of dharma

1:22
nivṛttir [ 2,b ] aśubhāt kṛtsnāt pravṛttis tu śubhe sadā .

manasā karmaṇā vācā dharmo 'yaṃ dvividhaḥ smṛtaḥ .. 22 ..

Definition of dharma

ཡིད་དང་ལུས་དང་ངག་གིས་ནི། །མི་དགེ་ཀུན་ལས་ལྡོག་བྱ་ཞིང་། །
དགེ་ལ་རྟག་ཏུ་འཇུག་བྱ་བ། །ཆོས་འདི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད། ༎ 22

Observing dharma helps avoid inauspicious rebirth and attain a fortunate rebirth.

1:23
narakapretatiryagbhyo dharmād asmād vimucyate .

nṛṣu deveṣu cāpnoti sukhaśrīrājyavistarān .. 23 ..

Observing dharma helps avoid inauspicious rebirth and attain a fortunate rebirth.

ཆོས་འདིས་དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དང་། །དུད་འགྲོ་དག་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཞིང་། །
ལྷ་དང་མི་ཡི་ནང་དག་ཏུ། །བདེ་དཔལ་རྒྱལ་སྲིད་རྒྱས་པ་འཐོབ། ༎ 23

1:24
dhyānāpramāṇārūpyais tu brahmādyasukham aśnute .

ityabhyudayadharmo 'yaṃ phalaṃ cāsya samāsataḥ .. 24 ..

བསམ་གཏན་ཚད་མེད་གཟུགས་མེད་ཀྱི། །ཚངས་སྩོགས་བདེ་བ་མྱོང་བར་བྱེད། །
དེ་ལྟར་མངོན་མཐོའི་ཆོས་འདི་དང་། །དེ་ཡི་འབྲས་བུ་མདོར་བསྡུས་པའོ། ༎ 24

1:25
naiḥśreyasaḥ punar dharmaḥ sūkṣmo gambhīradarśanaḥ .

bālānāṃ [ aśrotravatām ] uktas trāsakāro jinaiḥ .. 25 ..

ངེས་པར་ལེགས་པའི་ཆོས་དག་ཀྱང་། །ཕྲ་ཞིང་ཟབ་པར་སྣང་བ་དང་། །
བྱིས་པ་ཐོས་དང་མི་ལྡན་ལ། །སྐྲག་པར་བྱེད་པར་རྒྱལ་བས་གསུངས། ༎ 25

1:26
nāsmy ahaṃ na bhaviṣyāmi na me 'sti na bhaviṣyati .

iti bālasya santrāsaḥ paṇḍitasya bhayakṣayaḥ .. 26 ..

བདག་ཡོད་མ་ཡིན་ཡོད་མི་འགྱུར། །བདག་གི་ཡོད་མིན་མི་འགྱུར་ཞེས། །
བྱིས་པ་དག་ནི་དེ་ལྟར་སྐྲག །མཁས་པ་ལ་ནི་སྐྲག་པ་ཟད། ༎ 26

Cyclic existence is perpetuated by the conceptions of ″I″ and ″mine″

1:27
ahaṃkāraprasūteyaṃ mamakāropasaṃhitā .

prajā prajāhitaikāntavādinā 'bhihitā khila .. 27 ..

Cyclic existence is perpetuated by the conceptions of ″I″ and ″mine″

སྐྱེ་དགུ་འདི་ནི་མ་ལུས་པ། །ངར་འཛིན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། །
ང་ཡིར་འཛིན་ལྡན་སྐྱེ་དགུ་ལ། །ཕན་པ་གཅིག་ཏུ་གསུང་བས་གསུངས། ༎ 27

″I″ and ″mine″ do not exist on the level of ultimate truth

1:28
asty ahaṃ mama cāstīti mithyaitat paramārthataḥ .

yathābhūtaparijñānān na bhavaty ubhayam yataḥ .. 28 ..

″I″ and ″mine″ do not exist on the level of ultimate truth

བདག་ཡོད་བདག་གིར་ཡོད་ཅེས་པ། །འདི་ནི་དམ་པའི་དོན་དུ་ལོག །
གང་ཕྱིར་ཡང་དག་ཇི་ལྟ་བ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་གཉིས་མི་འབྱུང་། ༎ 28

The aggregates arise from the conception of ″I″ which is false, and so they too are false.

1:29
ahaṃkārodbhavāḥ skandhāḥ so 'haṃkāro 'nṛto 'rthataḥ .

bījaṃ yasyānṛtaṃ tasya prarohaḥ satyataḥ kutaḥ .. 29 ..

The aggregates arise from the conception of ″I″ which is false, and so they too are false.

ངར་འཛིན་ལས་བྱུང་ཕུང་པོ་རྣམས། །ངར་འཛིན་དེ་ནི་དོན་དུ་བརྫུན། །
གང་གིས་ས་བོན་བརྫུན་པ་དེའི། །སྐྱེ་བ་བདེན་པ་ག་ལ་ཞིག ༎ 29

The aggregates do not arise again once the conception of ″I″ is abandoned.

1:30
skandhān asatyān dṛṣṭvaivam ahaṃkāraḥ prahīyate .

ahaṃkāraprahāṇāc ca na punaḥ skandhasaṃbhavaḥ .. 30 ..

The aggregates do not arise again once the conception of ″I″ is abandoned.

ཕུང་པོ་དེ་ལྟར་མི་བདེན་པར། །མཐོང་ནས་ངར་འཛིན་སྤོང་བར་འགྱུར། །
ངར་འཛིན་པ་དག་སྤངས་ནས་ནི། །ཕྱིས་ནི་ཕུང་པོ་འབྱུང་མི་འགྱུར། ༎ 30

″I″ is like a reflection of one's face which arises in dependence on the mirror, but in reality is nothing.

1:31
yathādarśam upādāya [ svamukhapratibimbakam .

dṛśya ] te nāma tac caivam na kiṃcid api tattvataḥ .. 31 ..

″I″ is like a reflection of one's face which arises in dependence on the mirror, but in reality is nothing.

ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་བརྟེན་ནས་སུ། །རང་བཞིན་གཟུགས་བརྙན་སྣང་མོད་ཀྱི། །
དེ་ནི་ཡང་དག་ཉིད་དུ་ན། །ཅུང་ཟད་ཀྱང་ནི་ཡོད་མིན་པ། ༎ 31

″I″ exists in dependence on the aggregates, but, like a reflection in the mirror, is not real.

1:32
ahaṃkāras tathā skandhān upādāyopalabhyate .

na ca kaścit sa tattvena svamukhapratibimbavat .. 32 ..

″I″ exists in dependence on the aggregates, but, like a reflection in the mirror, is not real.

དེ་བཞིན་ཕུང་པོ་རྣམས་བརྟེན་ནས། །ངར་འཛིན་པ་ནི་དམིགས་པར་འགྱུར། །
རང་གི་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་བཞིན། །ཡང་དག་ཉིད་དུ་དེ་འགའ་མེད། ༎ 32

″I″ exists in dependence on the aggregates, but, like a reflection in the mirror, is not real.

1:33
yathādarśam anādāya svamukhapratibimbakam .

na dṛśyate tathā skandhān [ 3,a ] anādāyāham ity api .. 33 ..

″I″ exists in dependence on the aggregates, but, like a reflection in the mirror, is not real.

ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་མ་བརྟེན་པར། །རང་བཞིན་གཟུགས་བརྙན་མི་སྣང་ལྟར། །
ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མ་བརྟེན་པར། །ངར་འཛིན་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ། ༎ 33

1:34
evaṃvidhārthaśravaṇād dharmacakṣur avāptavān .

āryānandaḥ svayaṃ caiva bhikṣubhyo 'bhīkṣṇam uktavān .. 34 ..

འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ཡིས་ནི། །དེ་ལྟ་བུ་ཡི་དོན་ཐོས་ནས། །
ཆོས་ལ་མིག་འཐོབ་བདག་ཉིད་ཀྱིས། །དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཟླས་ཏེ་སྨྲས། ༎ 34

As long as grasping at the aggregates and conceptualising them as ″I″ persists, so long there is karma and rebirth.

1:35
skandhagrāho yāvad asti tāvad evāham ity api .

ahaṃkāre sati punaḥ karma janma tataḥ punaḥ .. 35 ..

As long as grasping at the aggregates and conceptualising them as ″I″ persists, so long there is karma and rebirth.

ཇི་སྲིད་ཕུང་པོར་འཛིན་ཡོད་པར། །དེ་སྲིད་དེ་ལ་ངར་འཛིན་ཡོད། །
ངར་འཛིན་ཡོད་ན་ཡང་ལས་ཏེ། །དེ་ལས་ཡང་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན། ༎ 35

The conception of ″I″, action and rebirth mutually causing each other keep the wheel of cyclic existence spinning.

1:36
trivartmaitad anādyantamadhyaṃ saṃsāramaṇḍalam .

alātamaṇḍalaprakhyaṃ bhramaty anyonyahetukam .. 36 ..

The conception of ″I″, action and rebirth mutually causing each other keep the wheel of cyclic existence spinning.

ལམ་གསུམ་ཐོག་མཐའ་དབུས་མེད་པ། །འཁོར་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་མགལ་མེ་ཡི། །
དཀྱིལ་འཁོར་ལྟ་བུར་ཕན་ཚུན་གྱི། །རྒྱུ་ཅན་འདི་ནི་འཁོར་བར་འགྱུར། ༎ 36

Once the conception of ″I″ is destroyed, karma and rebirth cease.

1:37
svaparobhayatas tasya traikālyato 'py aprāptitaḥ .

ahaṃkāraḥ kṣayaṃ yāti tataḥ karma ca janma ca .. 37 ..

Once the conception of ″I″ is destroyed, karma and rebirth cease.

དེ་ནི་རང་གཞན་གཉིས་ཀ་དང་། །དུས་གསུམ་ཉིད་དུའང་མ་ཐོབ་ཕྱིར། །
ངར་འཛིན་པ་ནི་ཟད་པར་འགྱུར། །དེ་ནས་ལས་དང་སྐྱེ་བ་ཡང་། ༎ 37

1:38
evaṃ hetuphalotpādaṃ paśyaṃs tatkṣayaṃ eva ca .

nāstitām astitāṃ caiva naiti lokasya tattvataḥ .. 38 ..

དེ་ལྟར་རྒྱུ་འབྲས་སྐྱེ་བ་དང་། །དེ་དག་ཟད་པ་ཉིད་མཐོང་ནས། །
ཡང་དག་ཉིད་དུ་འཇིག་རྟེན་ལ། །ཡོད་མེད་ཉིད་དུ་མི་སེམས་སོ། ༎ 38

Ignorant people are afraid of nirvāṇa.

1:39
sarvaduḥkhakṣayaṃ dharmaṃ śrutvaivam aparīkṣakaḥ .

saṃkampaty aparijñānād abhayasthānakātaraḥ .. 39 ..

Ignorant people are afraid of nirvāṇa.

སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཟད་པ་ཡིས། །ཆོས་འདི་ཐོས་ནས་རྟོག་མེད་པ། །
མི་འཇིགས་གནས་ལ་སྔར་བ་དག །ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་ཕྱིར་སྐྲག་གོ། ༎ 39

1:40
na bhaviṣyati nirvāṇe sarvam etan na te bhayam .

ucyamāna ihābhāvas tasya te kiṃ bhayaṃkaraḥ .. 40 ..

མྱ་ངན་འདས་ལ་འདི་དག་ཀུན། །མེད་པར་གྱུར་ན་ཁྱོད་མི་འཇིགས། །
འདིར་ནི་མེད་པར་བཤད་པ་ལ། །ཁྱོད་ནི་ཇི་སྟེ་འཇིགས་པར་བྱེད། ༎ 40

1:41
mokṣe nātmā na ca skandhā mokṣaś ced īdṛṣaḥ priyaḥ .

ātmaskandhāpanayanaṃ kim ihaiva tavāpriyam .. 41 ..

ཐར་ལ་བདག་མེད་ཕུང་པོ་མེད། །གལ་ཏེ་ཐར་པ་དེ་འདྲར་འདོད། །
བདག་དང་ཕུང་པོ་གསལ་བ་ལ། །འདིར་ནི་ཁྱོད་ཀོ་ཅིས་མི་དགའ། ༎ 41

Nirvāṇa is neither nonbeing, nor being, but cessation of conceptualisations of being and nonbeing.

1:42
na cābhāvo 'pi nirvāṇaṃ kuta eva tasya bhāvatā .

bhāvābhāvaparāmarśakṣayo nirvāṇam ucyate .. 42 ..

Nirvāṇa is neither nonbeing, nor being, but cessation of conceptualisations of being and nonbeing.

མྱ་ངན་འདས་པ་དངོས་མེད་པའང་། །མིན་ན་དེ་དངོས་ག་ལ་ཡིན། །
དངོས་དང་དངོས་མེད་དེར་འཛིན་པ། །ཟད་པ་མྱ་ངན་འདས་ཤེས་བྱའོ། ༎ 42

1:43
samāsān nāstitādṛṣṭiḥ phalaṃ nāstīti karmaṇaḥ .

apuṇyāpāyikī caiṣā mithyādṛṣṭir iti smṛtā .. 43 ..

མདོར་ན་མེད་པར་ལྟ་བ་ཉིད། །ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་ཅེས་པ། །
བསོད་ནམས་མ་ཡིན་ངན་སོང་བ། །དེ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་ཞེས་བཤད། ༎ 43

1:44
samāsād astitādṛṣtiḥ phalaṃ cāstīti karmaṇām .

puṇyā sugatiniṣyandā samyagdṛṣṭir iti smṛtā .. 44 ..

མདོར་ན་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ཉིད། །ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོད་ཅེས་པ། །
བསོད་ནམས་བདེ་འགྲོ་རྒྱུ་མཐུན་པ། །ཡང་དག་ལྟ་བ་ཞེས་བཤད་དོ། ༎ 44

When the conceptualisations of being and nonbeing are laid to rest by true knowledge, the notions of merit and demerit and good birth and bad birth are transcended, which is called liberation.

1:45
jñāne [ 3,b ] nāstyastitāśānteḥ pāpapuṇyavyatikramaḥ .

durgateḥ sugateś cāsmāt sa mokṣaḥ sadbhir ucyate .. 45 ..

When the conceptualisations of being and nonbeing are laid to rest by true knowledge, the notions of merit and demerit and good birth and bad birth are transcended, which is called liberation.

ཤེས་པས་མེད་དང་ཡོད་ཞིའི་ཕྱིར། །སྡིག་དང་བསོད་ནམས་ལས་འདས་པ། །
དེ་ཡིས་ངན་འགྲོ་བདེ་འགྲོ་ལ། །དེ་ནི་ཐར་པར་དམ་པས་བཤད། ༎ 45

Seeing production and cessation as dependently arisen, one rejects the notions of being and nonbeing.

1:46
sahetum udayaṃ paśyan nāstitām ativartate .

astitām api nopaiti nirodhaṃ saha hetunā .. 46 ..

Seeing production and cessation as dependently arisen, one rejects the notions of being and nonbeing.

རྒྱུ་དང་བཅས་པས་སྐྱེ་མཐོང་བས། །མེད་པ་ཉིད་ལས་འདས་པ་ཡིན། །
རྒྱུ་དང་བཅས་པས་འགག་མཐོང་བས། །ཡོད་པ་ཉིད་དུའང་ཁས་མི་ལེན། ༎ 46

1:47
prāgjātaḥ sahajātaś ca hetur ahetuko 'rthataḥ .

prajñapter apratītatvād utpatteś caiva tattvataḥ .. 47 ..

སྔར་སྐྱེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས། །རྒྱུ་མིན་དོན་དུ་རྒྱུ་མེད་དོ། །
བཏགས་དང་ཡང་དག་ཉིད་དུ་ན། །སྐྱེ་བའང་རབ་ཏུ་མ་གྲགས་ཕྱིར། ༎ 47

1:48
asmin satīdaṃ bhavati dīrghe hrasvaṃ yathā sati .

[ tasyotpādād udetīdaṃ dīpotpādād yathā ] prabhā .. 48 ..

འདི་ཡོད་པས་ན་འདི་འབྱུང་དཔེར། །རིང་པོ་ཡོད་པས་ཐུང་ངུ་བཞིན། །
འདི་སྐྱེས་པས་ན་འདི་སྐྱེ་དཔེར། །མར་མེ་བྱུང་བས་འོད་བཞིན་ནོ། ༎ 48

1:49
hrasve 'sati punar dīrghaṃ na bhavati svabhāvataḥ .

pradīpasyāpy anutpādāt prabhāyā apy asaṃbhavaḥ .. 49 ..

རིང་པོ་ཡོད་ན་ཐུང་ངུ་ཉིད། །རང་གི་ངོ་བོ་ལས་མ་ཡིན། །
མར་མེ་བྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། །འོན་ཀྱང་འབྱུང་བ་མེད་པ་བཞིན། ༎ 49

Having thus seen that effects arise from causes, one does not fall into nihilism.

1:50
evaṃ hetuphalotpādaṃ dṛṣṭvā nopaiti nāstikyaṃ .

abhyupetyāsya lokasya yāthābhūtyaṃ prapañcajam .. 50 ..

Having thus seen that effects arise from causes, one does not fall into nihilism.

དེ་ལྟར་རྒྱུ་འབྲས་སྐྱེ་མཐོང་ཞིང་། །འཇིག་རྟེན་འདི་ན་ཇི་བཞིན་དུ། །
སྤྲོས་ལས་བྱུང་བར་ཁས་བླངས་ནས། །མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་མི་ལེན། ༎ 50

Liberation is achieved by realising the nonduality of being and nonbeing.

1:51
nirodhaṃ ca prapañcotthaṃ yāthābhūtyād upāgataḥ .

nopayāty astitāṃ tasmān mucyate 'dvayaniśritaḥ .. 51 ..

Liberation is achieved by realising the nonduality of being and nonbeing.

འགོག་པ་སྤྲོས་ལས་མ་བྱུང་བ། །ཡང་དག་ཇི་བཞིན་ཉིད་གྱུར་པ །
ཁས་ལེན་ཡོད་པ་ཉིད་མི་འགྱུར། །དེས་ན་གཉིས་མི་བརྟེན་པ་གྲོལ། ༎ 51

1:52
durād ālokitaṃ rūpam āsannair dṛśyate sphuṭam .

marīcir yadi vāri syād āsannaiḥ kiṃ na dṛśyate .. 52 ..

ཐག་རིང་ནས་ནི་མཐོང་བའི་གཟུགས། །ཉེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བར་མཐོང་། །
སྨིག་རྒྱུ་གལ་ཏེ་ཆུ་ཡིན་ན། །ཉེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཅིས་མི་མཐོང་། ༎ 52

1:53
dūrībhūtair yathābhūto loko 'yaṃ dṛśyate tathā .

na dṛśyate tadāsannair animitto marīcivat .. 53 ..

ཇི་ལྟར་རིང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། །འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་ཡང་དག་མཐོང་། །
དེ་ལྟར་དེ་དང་ཉེ་རྣམས་ཀྱིས། །མི་མཐོང་མཚན་མེད་སྨིག་རྒྱུ་བཞིན། ༎ 53

Just as a mirage taken for water is not water and does not really exist as such, so the aggregates appearing as the self are not the self and are not ultimately real.

1:54
[ marīcis toyasadṛśī yathā nāmbo na ] cārthataḥ .

skandhās tathātmasadṛśā natmāno nāpi te 'rthataḥ .. 54 ..

Just as a mirage taken for water is not water and does not really exist as such, so the aggregates appearing as the self are not the self and are not ultimately real.

ཇི་ལྟར་སྨིག་རྒྱུ་ཆུ་འདྲ་བ། །ཆུ་མིན་དོན་དུ་མ་ཡིན་པ། །
དེ་བཞིན་ཕུང་པོ་བདག་འདྲ་བ། །དེ་དག་བདག་མིན་དོན་དུ་མིན། ༎ 54

1:55
mariciṃ toyam ity etad iti matvāgato 'tra san .

yadi nāstīti tat toyaṃ [ gṛhṇīyān mūḍha eva saḥ .. 55 ..

སྨིག་རྒྱུ་ལ་ནི་འདི་ཆུ་ཞེས། །བསམ་དེ་དེ་ནི་སོང་བ་ལས། །
གལ་ཏེ་ཆུ་དེ་མེད་དོ་ཞེས། །འཛིན་པ་དེ་ནི་བླུན་པ་ཉིད། ༎ 55

1:56
marīcipratimaṃ lo ] kam [ 4,a ] evam astīti gṛhṇataḥ .

nāstīti cāpi moho 'yaṃ sati mohe na mucyate .. 56 ..

དེ་བཞིན་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་ཡི། །འཇིག་རྟེན་ཡོད་པའམ་མེད་པ་ཞེས། །
འཛིན་པ་དེ་ནི་རྨོངས་པ་སྟེ། །རྨོངས་པ་ཡོད་ན་མི་གྲོལ་ལོ། ༎ 56

Liberation is achieved through realising the nonduality of being and nonbeing.

1:57
nāstiko durgatiṃ yāti sugatiṃ yāti cāstikaḥ .

yathābhūtaparijñānān mokṣam advayaniśritaḥ .. 57 ..

Liberation is achieved through realising the nonduality of being and nonbeing.

མེད་པ་པ་ནི་ངན་འགྲོར་འགྲོ། །ཡོད་པ་པ་ནི་བདེ་འགྲོར་འགྲོ། །
ཡང་དག་ཇི་བཞིན་ཡོངས་ཤེས་ཕྱིར། །གཉིས་ལ་མི་བརྟེན་ཐར་པར་འགྱུར། ༎ 57

1:58
anicchan nāstitāstitve yathābhūtaparijñayā .

nāstitāṃ labhate mohāt kasmān na labhate 'stitām .. 58 ..

ཡང་དག་ཇི་བཞིན་ཡོངས་ཤེས་པས། །མེད་དང་ཡོད་པར་མི་འདོད་པ། །
དེ་ཕྱིར་མེད་པ་པར་འགྱུར་ན། །ཅི་ཕྱིར་ཡོད་པ་པར་མི་འགྱུར། ༎ 58

1:59
syād astidūṣaṇād asya nāstitākṣipyate 'rthataḥ .

nāstitādūṣanād eva kasmān nākṣipyate 'stitā .. 59 ..

གལ་ཏེ་ཡོད་པ་སུན་ཕྱུང་བས། །དོན་གྱིས་འདི་ནི་མེད་པར་བསླན། །
དེ་བཞིན་མེད་པ་སུན་ཕྱུང་བས། །ཡོད་པར་ཅི་ཡི་ཕྱིར་མི་བསླན། ༎ 59

1:60
na pratijñā na caritaṃ na cittaṃ bodhiniśrayāt .

nāstikatve 'rthato yeṣāṃ kathaṃ te nāstikāḥ smṛtāḥ .. 60 ..

གང་དག་དོན་གྱི་མེད་ཉིད་དུ། །དམ་མི་འཆའ་ཞིང་མི་སྤྱོད་པ། །
བྱང་ཆུབ་རྟེན་ཕྱིར་སེམས་མེད་ན། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་མེད་པར་བཤད། ༎ 60

1:61
sasāṃkhyaulūkyanirgranthapudgalaskandhavādinam .

pṛccha lokaṃ yadi vadaty astināstivyatikramam .. 61 ..

གང་ཟག་ཕུང་པོར་སྨྲ་བ་ཡི། །འཇིག་རྟེན་གྲངས་ཅན་འུག་ཕྲུག་དང་། །
གོས་མེད་བཅས་ལ་གལ་ཏེ་ཞིག །ཡོད་མེད་འདས་པ་སྨྲ་ན་དྲིས། ༎ 61

The Buddha's teaching transcends the duality of being and nonbeing.

1:62
dharmayautakam ity asmān nāstyastitvavyatikramam .

viddhi gaṃbhīram ity uktaṃ buddhānāṃ śāsanāmṛtam .. 62 ..

The Buddha's teaching transcends the duality of being and nonbeing.

དེ་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི། །བསྟན་པ་འཆི་མེད་ཡོད་མེད་ལས། །
འདས་པ་ཟབ་མོ་འདི་བཤད་པ། །ཆོས་ཀྱི་ཁུད་པ་ཡིན་ཞེས་ཀྱིས། ༎ 62

Rejection of the three times as inapplicable to the world.

1:63
vibhavaṃ naiti nāyāti na tiṣṭhaty api cakṣaṇam .

traikālyavyativṛttātmā loka eva kuto 'rthataḥ .. 63 ..

Rejection of the three times as inapplicable to the world.

ཞིག་ནས་འགྲོ་མེད་འོང་མེད་ཅིང་། །སྐད་ཅིག་ཀྱང་ནི་མི་གནས་པ། །
དེ་ལྟར་དུས་གསུམ་འདས་པའི་བདག །འཇིག་རྟེན་དོན་དུ་ཅི་ཡོད་དམ། ༎ 63

As the three times do not exist, there is no difference between saṃsāra and nirvāṇa.

1:64
dvayor apy āgatigatī prasthitiś ca na tattvataḥ .

lokanirvāṇayos tasmād viśeṣaḥ ka ivārthataḥ .. 64 ..

As the three times do not exist, there is no difference between saṃsāra and nirvāṇa.

གང་ཕྱིར་གཉིས་ཀའང་ཡང་དག་ཏུ། །འགྲོ་དང་འོང་དང་གནས་མེད་པ། །
དེ་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མྱ་ངན་འདས། །དོན་དུ་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུ། ༎ 64

From the perspective of the ultimate truth there is no production, abiding or cessation.

1:65
sthiter abhāvād udayo nirodhaś ca na tattvataḥ .

uditaḥ sthitaś ceti niruddhaś ca kuto 'rthataḥ .. 65 ..

From the perspective of the ultimate truth there is no production, abiding or cessation.

གནས་པ་མེད་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་། །འགག་པ་ཡང་དག་ཉིད་མིན་ན། །
སྐྱེ་བ་དང་ནི་གནས་པ་དང་། །འགག་པ་དོན་དུ་ག་ལ་ཞིག ༎ 65

1:66
katham aksaṇiko bhāvaḥ pariṇāmaḥ sadā yadi .

nāsti cet pariṇāmaḥ syād anyathātvaṃ kuto 'rthataḥ .. 66 ..

གལ་ཏེ་རྟག་ཏུ་འགྱུར་ན་ནི། །ཇི་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་དངོས། །
གལ་ཏེ་འགྱུར་བ་མེད་ན་ནི། །དོན་དུ་གཞན་ཉིད་ག་ལ་འགྱུར། ༎ 66

1:67
ekadeśe [ 4,b ] kṣayād vā syāt kṣaṇikaṃ sarvaśo 'pi vā .

vaiṣamyānupalabdheś ca dvidhāpy etad ayuktimat .. 67 ..

ཕྱོགས་གཅིག་གམ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ། །ཟད་པས་སྐད་ཅིག་འགྱུར་གྲང་ན། །
མི་འདྲ་བ་ཉིད་མི་དམིགས་ཕྱིར། །དེ་རྣམས་གཉིས་ཀའང་རིགས་ལྡན་མིན། ༎ 67

1:68
kṣaṇike sarvathā bhāvet kutaḥ kācit purāṇatā .

sthairyād akṣaṇike cāpi kutaḥ kācit purāṇatā .. 68 ..

སྐད་ཅིག་ཡིན་ན་རིལ་མེད་ཕྱིར། །རྙིང་པ་འགའ་ལྟ་ག་ལ་ཞིག །
བརྟན་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མིན་ན་ཡང་། རྙིང་པ་དགའ་ལྟ་ག་ལ་ཞིག * 68

*   Last half of this verse is missing in Cone and Derge.

Critique of momentariness: since a moment ends, it must also have a beginning and a middle.

1:69
yathānto 'sti kṣaṇasyaivam ādir madhyaṃ ca kalpyatām .

tryātmakatvāt kṣaṇasyaivaṃ na lokasya kṣaṇaṃ sthitiḥ .. 69 ..

Critique of momentariness: since a moment ends, it must also have a beginning and a middle.

ཇི་ལྟར་སྐད་ཅིག་མཐའ་ཡོད་པ། །དེ་བཞིན་ཐོག་མ་དབུས་བརྟག་གོ། །
དེ་ལྟར་སྐད་ཅིག་གསུམ་བདག་ཕྱིར། །འཇིག་རྟེན་སྐད་ཅིག་གནས་པ་མིན། ༎ 69

Infinite regress results, as the beginning, middle and end of a moment are also each to be analysed like a moment.

1:70
ādimadhyāvasānāni c [ intyāni kṣaṇavat punaḥ .

ādimadhyā ] vasānatvaṃ na svataḥ parato 'pi vā .. 70 ..

Infinite regress results, as the beginning, middle and end of a moment are also each to be analysed like a moment.

ཐོག་མ་དབུས་དང་ཐ་མ་ཡང་། །སྐད་ཅིག་བཞིན་དུ་བསམ་པར་བྱ། །
ཐོག་མ་དབུས་དང་ཐ་མ་ཉིད། །རང་བཞིན་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། ༎ 70

1:71
naiko 'nekapradeśatvān nāpradeśaś ca kaścana .

vinaikam api nāneko nāstitvam api cāstitām .. 71 ..

ཐ་དད་ཕྱོགས་ཕྱིར་གཅིག་པུ་མིན། །ཕྱོགས་མེད་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད། །
གཅིག་མེད་པར་ནི་དུ་མའང་མེད། །ཡོད་པ་མེད་ཕྱིར་མེད་པའང་མེད། ༎ 71

1:72
vināśāt pratipakṣād vā syād astitvasya nāstitā .

vināśaḥ pratipakṣo vā kathaṃ syād astyasaṃbhavāt .. 72 ..

ཞིག་པའམ་ནི་གཉེན་པོ་ཡིས། །ཡོད་ཉིད་མེད་པར་འགྱུར་གྲང་ན། །
ཡོད་པ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ཕྱིར། །འཇིག་པའམ་གཉེན་པོར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། ༎ 72

The world does not disappear through nirvāṇa.

1:73
nirvṛtes tena lokasya nopaity ūnatvam arthataḥ .

antavān iti lokaś ca pṛṣṭas tuṣṇīṃ jino 'bhavat .. 73 ..

The world does not disappear through nirvāṇa.

དེ་ཕྱིར་མྱ་ངན་འདས་པ་ཡིས། །འཇིག་རྟེན་དོན་དུ་འགྲིབ་མི་འགྱུར། །
འཇིག་རྟེན་མཐའ་དང་ལྡན་ནམ་ཞེས། །ཞུས་ན་རྒྱལ་བ་མི་གསུང་ཕྱིར། ༎ 73

Dharma is not to be taught to those who are not ready to receive this knowledge

1:74
sarvajña iti sarvajño budhais tenaiva gamyate .

yenaitad dharmagāmbhīryaṃ novācābhājane loke .. 74 ..

Dharma is not to be taught to those who are not ready to receive this knowledge

དེ་ལྟར་ཟབ་མོའི་ཆོས་རྣམས་ནི། །སྣོད་མིན་འགྲོ་ལ་མི་གསུང་བ། །
དེ་ཉིད་ཕྱིར་ན་མཁས་རྣམས་ཀྱིས། །ཀུན་མཁྱེན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་ཤེས། ༎ 74

Dharma which leads to the highest good is profound, unapprehendable by the mind and not dependent on anything whatsoever.

1:75
iti naiḥśreyaso dharmo gambhīro niṣparigrahaḥ .

anālaya ity proktaḥ saṃbuddhais tattvadarśibhiḥ .. 75 ..

Dharma which leads to the highest good is profound, unapprehendable by the mind and not dependent on anything whatsoever.

དེ་ལྟར་ངེས་པར་ལེགས་པའི་ཆོས། །ཟབ་མོ་ཡོངས་སུ་འཛིན་མེད་ཅིང་། །
གནས་མེད་ཅེས་ནི་རྫོགས་སངས་རྒྱས། །ཐམས་ཅད་གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། ༎ 75

1:76
asmād anālayād dharmād ālayābhiratā janāḥ .

astināstyavyatikrantā bhītā naśyanty amedhasaḥ .. 76 ..

གནས་མེད་ཆོས་འདིས་སྐྲག་པ་ཡིས། །སྐྱེ་བོ་གནས་ལ་མངོན་དགའ་ཞིང་། །
ཡོད་དང་མེད་ལས་མ་འདས་པ། །མི་མཁས་རྣམས་ནི་ཕུང་བར་འགྱུར། ༎ 76

1:77
te naṣṭā nāśayanty anyān abhayasthānabhīravaḥ .

tathā kuru yathā rājan naṣṭair na vipranāśyase .. 77 ..

འཇིགས་མིན་གནས་འཇིགས་དེ་དག་ནི། །ཕུང་ལ་གཞན་ཡང་ཕུང་བར་བྱེད། །
རྒྱལ་པོ་ཕུང་བ་དེ་དག་གིས། །ཅི་ནས་མི་ཕུང་དེ་ལྟར་གྱིས། ༎ 77

2:1
[ 6a ] kadalī pāṭitā yadvan niḥśeṣāvayavaiḥ saha .

na kiṃcit puruṣas tadvat pāṭitaḥ saha dhātubhiḥ .. 1 ..

ཇི་ལྟར་ཆུ་ཤིང་ཡན་ལག་དག །མ་ལུས་བཅས་ཏེ་བཤིག་བྱས་ན། །
ཅི་ཡང་མེད་ལྟར་སྐྱེས་བུ་ཡང་། །ཁམས་བཅས་བཤིག་ན་དེ་དང་འདྲ། ༎ 1

All dharmas are selfless (anātmān), so are the six elements (dhātus).

2:2
sarvadharmā anātmāna ity ato bhāṣitaṃ jinaiḥ .

dhātuṣaṭkaṃ ca taiḥ sarvaṃ nirṇītaṃ tac ca nārthataḥ .. 2 ..

All dharmas are selfless (anātmān), so are the six elements (dhātus).

ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་ཅེས། །དེ་ཕྱིར་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། །
ཁམས་དྲུག་དེ་ཀུན་བདག་མེད་པར། །ཁྱོད་ལ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཡིན། ༎ 2

From the perspective of the ultimate truth, there is neither self nor non-self.

2:3
naivam ātmā na cānātmā yāthābhūtyena labhyate .

ātmānātmakṛtadṛṣṭī varvārāsmān mahāmuniḥ .. 3 ..

From the perspective of the ultimate truth, there is neither self nor non-self.

དེ་ལྟར་བདག་དང་བདག་མེད་པར། །ཡང་དག་ཇི་བཞིན་དམིགས་སུ་མེད། །
བདག་དང་བདག་མེད་ལྟ་བ་དག །དེ་ཕྱིར་ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་བཟློག ༎ 3

No position is inherently true; any position and its opposite are nothing from the perspective of the ultimate truth.

2:4
dṛṣṭaśruṭādyaṃ muninā na satyaṃ na mṛṣoditaṃ .

pakṣād dhi pratipakṣaḥ syād ubhayaṃ tac ca nārthataḥ .. 4 ..

No position is inherently true; any position and its opposite are nothing from the perspective of the ultimate truth.

མཐོང་དང་ཐོས་སོགས་ཐུབ་པ་ཡིས། །བདེན་མིན་བརྫུན་པ་མིན་པར་གསུངས། །
ཕྱོགས་ལས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་འགྱུར་ན། །དེ་ནི་གཉི་ག་དོན་དུ་མིན། ༎ 4

From the perspective of the ultimate truth, the world neither exists nor does not exist.

2:5
iti satyānṛtātīto loko 'yaṃ paramārthataḥ .

asmād eva ca tattvena nopaity asti ca nāsti ca .. 5 ..

From the perspective of the ultimate truth, the world neither exists nor does not exist.

དེ་ལྟས་དམ་པའི་དོན་དུ་ན། །འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་བདེན་བརྫུན་འདས། །
དེ་ཉིད་ཕྱིར་ན་ཡང་དག་ཏུ། །ཡོད་ཅེས་མེད་ཅེས་ཞལ་མི་བཞེས། ༎ 5

2:6
yac caivaṃ sarvathā neti sarvajñas tat kathaṃ vadet .

sāntam ity athavānantaṃ dvayaṃ vādvayam eva vā .. 6 ..

གང་ཞིག་དེ་ལྟར་རྣམ་ཀུན་དུ། །ཡོད་མིན་དེ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་གྱིས། །
མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་གཉི་ག་དང་། །གཉིས་མ་ཡིན་ཞེས་ཇི་སྐད་བསྟན། ༎ 6

2:7
asaṃkhyeyā gatā buddhās tathaiṣyanty atha sāṃpratāḥ .

koṭyagraśaś ca sattvāntas tebhyas traikālyajo mataḥ .. 7 ..

སངས་རྒྱས་གྲངས་མེད་གཤེགས་དེ་བཞིན། །བྱོན་གྱུར་པ་དང་ད་ལྟར་བཞུགས། །
སེམས་ཅན་མཐའ་ནི་དུས་གསུམ་སྐྱེས། །བྱེ་བ་དེ་དག་ལས་འདོད་ཅིང་། ༎ 7

2:8
vṛddhihetur na lokasya kṣayas traikālyasambhavaḥ .

sarvajñena kathaṃ tasya pūrvānto 'vyākṛtaḥ kṛtaḥ .. 8 ..

འཇིག་རྟེན་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་མེད་ལ། །ཟད་པ་དུས་གསུམ་དུ་སྲིད་ན། །
ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་ཇི་ལྟར་དེའི། །ཕྱིན་ཆད་ལུང་མ་བསྟན་པར་མཛད། ༎ 8

The world is like an illusion.

2:9
etat tu dharmagāmbhīryaṃ yat tad guhyaṃ pṛthagjane .

māyopamatvaṃ lokasya buddhānāṃ śāsanāmṛtam .. 9 ..

The world is like an illusion.

སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་གསང་བ། །གང་ཡིན་དེ་ནི་ཟབ་མོའི་ཆོས། །
འཇིག་རྟེན་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད། །སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་བདུད་རྩི་ཡིན། ༎ 9

The production and disintegration of the illusion-like world are like the birth and death of an illusory elephant.

2:10
māyāgajasya dṛśyeta yathā janmānta eva ca .

na ca kaścit sa tattvena janmāntaś caiva vidyate .. 10 ..

The production and disintegration of the illusion-like world are like the birth and death of an illusory elephant.

ཇི་ལྟར་སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་ལ། །སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་ཉིད་སྣང་ཡང་། །
དེ་ལ་དོན་གྱི་ཡང་དག་ཏུ། །སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་ཉིད་མེད་ལྟར། ༎ 10

The production and disintegration of the illusion-like world are like the birth and death of an illusory elephant.

2:11
māyopamasyalokasya tathā janmānta eva ca .

dṛśyate paramārthena na ca janmānta eva ca .. 11 ..

The production and disintegration of the illusion-like world are like the birth and death of an illusory elephant.

དེ་བཞིན་སྒྱུ་འདྲའི་འཇིག་རྟེན་ལ། །སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་ཉིད་སྣང་ཡང་། །
དམ་པའི་དོན་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། །འཇིག་པ་ཉིད་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། ༎ 11

This world does not appear, does not abide as existent and does not disappear anywhere, all these apparitions being due to a mental delusion.

2:12
yathā māyāgajo naiti kutaścid yāti [ 6b ] na kvacit .

cittamohanamātratvād bhāvatvena na tiṣṭhati .. 12 ..

This world does not appear, does not abide as existent and does not disappear anywhere, all these apparitions being due to a mental delusion.

ཇི་ལྟར་སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་ནི། །གང་ནས་མ་འོངས་གར་མི་འགྲོ། །
སེམས་རྨོངས་ཙམ་དུ་ཟད་པས་ན། །ཡང་དག་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད། ༎ 12

This world does not appear, does not abide as existent and does not disappear anywhere, all these apparitions being due to a mental delusion.

2:13
tathā māyopamo loko naiti yāti na kutracit .

cittamohanamātratvād bhāvatvena na tiṣṭhati .. 13 ..

This world does not appear, does not abide as existent and does not disappear anywhere, all these apparitions being due to a mental delusion.

དེ་བཞིན་སྒྱུ་མའི་འཇིག་རྟེན་ནི། །གང་ནས་མ་འོངས་གར་མི་འགྲོ། །
སེམས་རྨོངས་ཙམ་དུ་ཟད་པས་ན། །ཡང་དག་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད། ༎ 13

2:14
traikālyavyativṛttātmā loka evaṃ nu ko 'rthataḥ .

yo 'sti nāsty athavāpi syād anyatra vyavahārataḥ .. 14 ..

དེ་ལྟར་དུས་གསུམ་འདས་བདག་ཉིད། །ཐ་སྙད་གདགས་པ་མ་གཏོགས་པར། །
གང་ཞིག་ཡོད་དམ་མེད་འགྱུར་བའི། །འཇིག་ཏེན་དོན་དུ་ཅི་ཞིག་ཡོད། ༎ 14

2:15
catuṣprakāram ity asmāt sānto 'nanto dvayo 'dvayaḥ .

buddhena hetor nānyasmād ayam avyākṛtaḥ kṛtaḥ .. 15 ..

སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་རྒྱུ་འདི་ལས། །མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་དང་། །
གཉིས་དང་གཉིས་མིན་རྣམ་པ་བཞི། །ལུང་བསྟན་མ་མཛད་གཞན་ལས་མིན། ༎ 15

2:16
śarīrāśucitā tāvan sthūlā pratyakṣagocarā .

satataṃ dṛśyamānāpi yadā citte na tiṣṭhati .. 16 ..

རེ་ཞིག་ལུས་འདི་མི་གཙང་ཉིད། །རགས་ཤིང་མངོན་གསུམ་སྤྱོད་ཡུལ་བ། །
རྟག་ཏུ་སྣང་བ་གང་གི་ཚེ། །སེམས་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ། ༎ 16

2:17
tadātisūkṣmo gambhīraḥ saddharmo 'yaṃ anālayaḥ .

apratyakṣaḥ kathaṃ citte sukhenāvatariṣyati .. 17 ..

དེ་ཚེ་དམ་ཆོས་གནས་མེད་པ། །ཕྲ་རབ་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ། །
ཟབ་མོ་དེ་གོ་ཇི་ལྟ་བུར། །སེམས་ལ་བདེ་བླག་འཆར་བར་འགྱུར། ༎ 17

2:18
sambudhyāsmān nirvṛtto 'bhūd dharmaṃ deśayituṃ muniḥ .

durjñānam atigāmbhiryāj jñātvā dharmam imaṃ janaiḥ .. 18 ..

ཆོས་འདི་ཟབ་ཕྱིར་སྐྱེ་བོ་ཡིས། །ཤེས་པར་དཀའ་བར་ཐུགས་ཆུད་དེ། །
དེས་ན་ཐུབ་པ་སངས་རྒྱས་ནས། །ཆོས་བསྟན་པ་ལས་ལོག་པར་གྱུར། ༎ 18

Dharma destroys the unwise who wrongly understand it as nihilistic.

2:19
vināśayati durjñāto dharmo 'yam avipaścitaṃ .

nāstitādṛṣṭisamale yasmād asmin nimajjati .. 19 ..

Dharma destroys the unwise who wrongly understand it as nihilistic.

ཆོས་འདི་ལོག་པར་ཤེས་གྱུར་ན། །མི་མཁས་རྣམས་ནི་ཆུད་ཀྱང་ཟ། །
འདི་ལྟར་མེད་པར་ལྟ་བ་ཡི། །མི་གཙང་དེར་ནི་བྱིང་བར་འགྱུར། ༎ 19

The fools who, fancying themselves sages, misunderstand and reject dharma fall into the Avīci hell.

2:20
aparo 'py asya durjñānān mūrkhaḥ paṇḍitamānikaḥ .

pratikṣepavinaṣṭātmā yāty avīcim adhomukhaḥ .. 20 ..

The fools who, fancying themselves sages, misunderstand and reject dharma fall into the Avīci hell.

གཞན་ཡང་དེ་ནི་ལོག་བཟུང་ནས། །བླུན་པ་མཁས་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན། །
སྤོང་བས་མ་རུངས་བདག་ཉིད་ཅན། །མནར་མེད་པར་ནི་སྤྱིའུ་ཚུགས་འགྲོ། ༎ 20

2:21
durbhuktena yathānnena vināśam adhigacchati .

subhuktenāyur ārogyaṃ balaṃ saukhyāni cāśnute .. 21 ..

ཇི་ལྟར་ཁ་ཟས་བཟའ་ཉེས་པས། །ཕུང་བ་དག་ཏུ་འགྱུར་བ་དང་། །
བཟའ་ལེགས་ཚེ་དང་ནད་མེད་དང་། །སྟོབས་དང་བདེ་བར་འགྱུར་བ་ལྟར། ༎ 21

One who misunderstands dharma comes to ruin, one who understands it correctly gains enlightenment.

2:22
durjñātena tathānena vināśam adhigacchati .

samyagjñātenātra sukhaṃ bodhiṃ cāpnoty anuttarām .. 22 ..

One who misunderstands dharma comes to ruin, one who understands it correctly gains enlightenment.

དེ་བཞིན་ལོག་པར་བཟུང་བ་དེས། །ཕུང་བ་དག་ནི་ཐོབ་འགྱུར་ཞིང་། །
ལེགས་པར་ཤེས་པས་བདེ་བ་དང་། །བྱང་ཆུབ་བླ་ན་མེད་པ་ཐོབ། ༎ 22

2:23
tasmād atra pratikṣepaṃ dṛṣṭiṃ tyaktvā ca nāstikīṃ .

saṃyagjñānaparaṃ yatnaṃ kuru [ 7a ] sarvārthasiddhaye .. 23 ..

དེ་ཕྱིར་འདི་ལ་སྤོང་བ་དང་། །མེད་པའི་ལྟ་བ་སྤངས་ནས་ནི། །
དོན་ཀུན་བསྒྲུབ་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི། །ཤེས་ལ་ནན་ཏན་མཆོག་མཛོད་ཅིག ༎ 23

If dharma is not understood correctly, the conception of ″I″ prevails, from which stem good and bad karma and good and bad rebirth.

2:24
dharmasyāsyāparijñānād ahaṃkāro 'nuvartate .

tataḥ śubhāśubhaṃ karma tato janma śubhāśubhaṃ .. 24 ..

If dharma is not understood correctly, the conception of ″I″ prevails, from which stem good and bad karma and good and bad rebirth.

ཆོས་འདི་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་ན། །ངར་འཛིན་པ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག །
དེ་ལས་དགེ་དང་མི་དགེའི་ལས། །དེ་ལས་སྐྱེ་བ་བཟང་དང་ངན། ༎ 24

2:25
tasmād yāvad avijñāto dharmo 'haṃkāraśātanaḥ .

dānaśīlakṣamādharme tāvad ādaravān bhava .. 25 ..

དེ་ཕྱིར་ཇི་སྲིད་ངར་འཛིན་པ། །སེལ་བའི་ཆོས་འདི་མ་ཤེས་པ། །
དེ་སྲིད་སྦྱིན་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །བཟོད་པའི་ཆོས་ལ་གུས་པར་མཛོད། ༎ 25

O king, one who heeds dharma as he is about to act, during action and upon completion of action, does not get in trouble either in this life or beyond.

2:26
dharmapūrvāṇi kāryāṇi dharmamadhyāni pārthiva .

sādhayan dharmaniṣṭhāni neha nāmutra sīdati .. 26 ..

O king, one who heeds dharma as he is about to act, during action and upon completion of action, does not get in trouble either in this life or beyond.

ལས་རྣམས་སྔོན་དུ་ཆོས་གཏོང་ཞིང་། །བར་དུ་ཆོས་ལྡན་ཐ་མར་ཡང་། །
ཆོས་ལྡན་བསྒྲུབ་པའི་ས་བདག་ནི། །འདི་དང་གཞན་དུ་གནོད་མི་འགྱུར། ༎ 26

Observing dharma brings fame, happiness and fearlessness in this life and when facing death, and also the attainment of happiness after death. Therefore always observe dharma.

2:27
dharmāt kīrtiḥ sukhaṃ caiva neha bhīr na mumūrṣataḥ .

paralokasukhaṃ sphītaṃ tasmād dharmaṃ sadā bhaja .. 27 ..

Observing dharma brings fame, happiness and fearlessness in this life and when facing death, and also the attainment of happiness after death. Therefore always observe dharma.

ཆོས་ཀྱིས་འདིར་གྲགས་བདེ་བ་དང་། །འདི་དང་འཆི་ཀར་འཇིགས་པ་མེད། །
འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་བདེ་བ་རྒྱས། །དེ་བས་རྟག་ཏུ་ཆོས་བརྟེན་མཛོད། ༎ 27

2:28
dharma eva parā nītir dharmāl loko 'nurajyate .

rañjitena hi lokena neha nāmutra vañcyate .. 28 ..

ཆོས་ནི་ལུགས་ཀྱི་དམ་པ་སྟེ། །ཆོས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་མངོན་དགར་འགྱུར། །
འཇིག་རྟེན་དགའ་བར་གྱུར་པས་ཀྱང་། །འདི་དང་གཞན་དུ་བསླུས་མི་འགྱུར། ༎ 28

2:29
adharmeṇa tu yā nītis tayā loko 'parajyate .

lokāparañjanāc caiva neha nāmutra nandati .. 29 ..

ཆོས་མིན་པས་ནི་ལུགས་འདོད་གང་། །དེ་ཡིས་འཇིག་རྟེན་མི་དགར་འགྱུར། །
འཇིག་རྟེན་མི་དགའ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། །འདི་དང་གཞན་དུ་དགའ་མི་འགྱུར། ༎ 29

2:30
parātisandhānaparā kaṣṭā durgatipaddhatiḥ .

anarthavidyā duṣprajñair arthavidyā kathaṃ kṛtā .. 30 ..

དོན་མེད་རིག་པ་ངན་འགྲོའི་ལམ །གཞན་བསླུ་ལྷུར་ལེན་མི་བཟད་པ། །
ཤེས་རབ་འཆལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། །ཇི་ལྟར་དོན་གྱིས་རིག་པར་བྱས། ༎ 30

2:31
parātisandhānaparo nītimān katham arthataḥ .

yena janmasahasrāṇi bahūny ātmaiva vañcyate .. 31 ..

ཕ་རོལ་སླུ་བ་ལྷུར་ལེན་པ། །དོན་དུ་ཇི་ལྟར་ལུགས་ལྡན་ཡིན། །
དེས་ནི་ཚེ་རབས་སྟོང་ཕྲག་ཏུ། །བདག་ཉིད་ཁོ་ན་བསླུས་པར་འགྱུར། ༎ 31

2:32
ripor apriyam anvicchan dosāṃs tyaktvā guṇān śraya .

svahitāvāptir eva tu ripos cāpy apriyaṃ bhavet .. 32 ..

དགྲ་ལ་གནོད་པ་བྱ་ན་ཡང་། །སྐྱོན་རྣམས་བཏང་སྟེ་ཡོན་ཏན་བསྟེན། །
དེས་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ཕན་འཐོབ། །དགྲ་བོ་ཡང་ནི་མི་དགར་འགྱུར། ༎ 32

2:33
dānena priyavadyena hitenaikārthacaryayā .

ebhir ācara lokasya dharmasyaiva ca saṅgrahaṃ .. 33 ..

སྦྱིན་དང་སྙན་པར་སྨྲ་བ་དང་། །ཕན་དང་དོན་གཅིག་སྤྱོད་པ་སྟེ། །
དེ་དག་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་དང་། །ཆོས་ཀྱང་བསྡུ་བ་ཉིད་དུ་མཛོད། ༎ 33

2:34
viśvāsaṃ janayaty ekaṃ satyaṃ rājñāṃ yathā dṛḍhaṃ .

tathaivābhūtam apy eṣām aviśvāsakaraṃ paraṃ .. 34 ..

རྒྱལ་པོ་དག་ལ་ཇི་ལྟ་བུར། །བདེན་གཅིག་ཡིད་ཆེས་བརྟན་བསྐྱེད་པ། །
དེ་ལས་བཟློག་སྟེ་བརྫུན་པ་ནི། །ཡིད་མི་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་མཆོག ༎ 34

2:35
nāvisaṃvādavat satyaṃ [ sattve ] [ 7b ] odgataṃ arthataḥ .

paraikāntahitaṃ satyam ahitatvān mṛṣetarat .. 35 ..

སླུ་བ་མེད་ལྡན་བདེན་མིན་ཏེ། །སེམས་པས་བསྒྱུར་བ་དོན་དུ་མིན། །
གཞན་ལ་གཅིག་ཏུ་ཕན་པས་བདེན། །མི་ཕན་ཕྱིར་ནི་ཅིག་ཤོས་མིན། ༎ 35

2:36
doṣān pracchādayaty ekas tyāgo rājñāṃ yathojjvalaḥ .

tathā kārpaṇyam apy eṣāṃ guṇasarvasvaghātakam .. 36 ..

ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོའི་ཉེས་པ་དག །སྦྱིན་གསལ་གཅིག་གིས་སྦེད་པ་ལྟར། །
དེ་བཞིན་འཇུངས་པའང་དེ་དག་གི །ཡོན་ཏན་བདོག་པ་ཐམས་ཅད་འཇོམས། ༎ 36

2:37
upaśāntasya gāmbhīryaṃ gāmbhīryād gauravaṃ paraṃ .

gauravād dīptir ājñā ca tasmād upaśamaṃ bhaja .. 37 ..

ཉེ་བར་ཞི་བ་ཟབ་པའི་ཕྱིར། །མཆོག་ཏུ་གུས་པ་བྱེད་པར་འགྱུར། །
གུས་པས་བརྗིད་ལ་བཀའ་ཡང་བཙན། །དེ་བས་ཉེ་བར་ཞི་བ་བསྟེན། ༎ 37

Wisdom makes the mind unshakeable, firm, not reliant on others' views and not susceptible to deception, therefore strive for wisdom.

2:38
ahāryabuddhiḥ prājñatvād aparapratyayaḥ sthiraḥ .

nātisandhīyate rājā tasmāt prajñāparo bhava .. 38 ..

Wisdom makes the mind unshakeable, firm, not reliant on others' views and not susceptible to deception, therefore strive for wisdom.

ཤེས་རབ་ལྡན་པས་བློ་མི་འཕྲོགས། །གཞན་གྱི་དྲིང་མི་འཇོག་ཅིང་བརྟན། །
སླུ་བས་མི་ཚུགས་རྒྱལ་པོ་སྟེ། །དེ་བས་ཤེས་རབ་ལྷུར་བླང་མཛོད། ༎ 38

2:39
satyatyāgaśamaprajño caturbhadro narādhipaḥ .

dharmaś caturbhadra iva stūyate devamānuṣaiḥ .. 39 ..

བདེན་གཏོང་ཞི་དང་ཤེས་རབ་དང་། །བཟང་པོ་བཞི་ལྡན་མི་དབང་ནི། །
ཆོས་བཟངས་རྣམ་པ་བཞི་ལྟ་བུར། །ལྷ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བསྟོད་པར་འགྱུར། ༎ 39

2:40
nigṛhyavādibhiḥ śuddhaiḥ prajñākāruṇyanirmalaiḥ .

sahāsīnasya satataṃ prajñā dharmaś ca varddhate .. 40 ..

ཕེབས་པར་སྨྲ་ཞིང་དག་གྱུར་པ། །ཤེས་རབ་སྙིང་རྗེ་དྲི་མེད་དང་། །
ལྷན་ཅིག་འགྲོགས་ན་རྟག་ཏུ་ཡང་། །ཤེས་རབ་དང་ནི་ཆོས་ཀྱང་འཕེལ། ༎ 40

2:41
durlabhāḥ pathyavaktāraḥ śrotāras tv atidurlabhāḥ .

tebhyo 'tidurlabhatamā ye pathyasyāśu kāriṇaḥ .. 41 ..

ཕན་པར་སྨྲ་བ་དཀོན་པ་སྟེ། །ཉན་པར་བྱེད་པ་ཤིན་ཏུ་དཀོན། །
དེ་དག་བས་ཀྱང་མི་སྙན་ཡང་། །ཕན་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་དཀོན། ༎ 41

2:42
pathyam apy apriyaṃ tasmāj jñātvā śīghraṃ samācara .

pibed auṣadham apy ugram ārogyāyātmavān iva .. 42 ..

དེ་ལྟ་བས་ན་མི་སྙན་ཡང་། །ཕན་པར་མཁྱེན་ནས་མྱུར་དུ་སྤྱད། །
ནད་གསོའི་དོན་དུ་བདག་བྱམས་པ། །མི་བཟད་ང་བའི་སྨན་ཡང་འཐུང་། ༎ 42

2:43
jīvitārogyarājyānāṃ cintayānityatāṃ sadā .

tataḥ saṃvegavān dharmam ekāntena prayāsyase .. 43 ..

སྲོག་དང་ནད་མེད་རྒྱལ་སྲིད་དག །མི་རྟག་ཉིད་ནི་རྟག་དགོངས་ཏེ། །
དེ་ནས་ཡང་དག་བརྩོན་ལྡན་པར། །ཆོས་ལ་གཅིག་ཏུ་ནན་ཏན་མཛོད། ༎ 43

2:44
avaśyaṃ maraṇaṃ paśyan pāpād duḥkhaṃ mṛtasya ca .

aihikena sukhenāpi na pāpaṃ kṣātum arhasi .. 44 ..

གདོན་མི་ཟ་བར་འཆི་འགྱུར་ཞིང་། །ཤི་ནས་སྡིག་པས་སྡུག་བསྔལ་བ། །
གཟིགས་ཏེ་འཕྲལ་དུ་བདེ་ན་ཡང་། །སྡིག་པ་བགྱི་བར་མི་རིགས་སོ། ༎ 44

2:45
kasmiṃś ced abhayaṃ dṛṣṭaṃ bhayaṃ dṛṣṭaṃ kvacit kṣaṇe .

yady ekasmin samāśvāsaḥ kim ekasmin na te bhayam .. 45 ..

ལ་ལར་འཇིགས་པ་མེད་མཐོང་ཞིང་། །དུས་འགར་འཇིགས་པ་མཐོང་གྱུར་པ། །
གལ་ཏེ་གཅིག་ལ་ཡིད་རྟོན་ན། །གཅིག་ལ་ཁྱོད་ཀོ་ཅིས་མི་འཇིགས། ༎ 45

2:46
madyāt paribhavo loke kāryahānir dhanakṣayaḥ .

akāryakāraṇaṃ mohāt [ madyaṃ tyaja tataḥ sadā ] .. 46 ..

ཆང་གིས་འཇིག་རྟེན་བརྙས་འགྱུར་ཞིང་། །དོན་ཡལ་ནོར་ཡང་ཟད་པར་འགྱུར། །
རྨོངས་པས་བྱ་བ་མ་ཡིན་བྱེད། །དེ་བས་ཆང་ནི་རྟག་ཏུ་སྤོངས། ༎ 46

4:1
[ 15a ] adharmam anyāyam api prāyo rājā 'nujīvibhiḥ .

ācaran stūyate tasmāt kṛcchrād vetti kṣamā 'kṣamam .. 1 ..

གང་ཕྱིར་བཟོད་དམ་མི་བཟོད་པ། །ཤེས་པར་དཀའ་བས་རྒྱལ་པོ་ནི། །
ཆོས་མིན་རིགས་པ་མིན་སྤྱོད་ཀྱང་། །རྗེས་སུ་འཚོ་བ་ཕལ་ཆེར་སྟོད། ༎ 1

4:2
anyo 'pi tāvad yaḥ kaścid durvacaḥ kṣamam apriyam .

kim u rājā mahābhaumas tvaṃ mayā bhikṣuṇā satā .. 2 ..

རེ་ཞིག་གཞན་སུའང་རུང་བ་ལའང་། །མི་སྙན་ཕན་པ་བརྗོད་དགའ་ན། །
ས་ཆེན་མངའ་བའི་རྒྱལ་ཁྱོད་ལ། །དགེ་སློང་བདག་ལྟ་སྨོས་ཅི་དགོས། ༎ 2

4:3
tvatkṛtād eva tu snehāj jagatām anukampayā .

aham eko vadāmi tvāṃ pathyam apy apriyaṃ bhṛśam .. 3 ..

ཁྱོད་ཀྱིས་དགྱེས་པ་མཛད་སླད་དང་། །འགྲོ་བ་ལ་ཡང་བརྩེ་སླད་དུ། །
ཁྱོད་ལ་མི་སྙན་ཡང་སྨན་པ། །བདག་ལྟ་གཅིག་པུས་ཏེ་པོར་གསོལ། ༎ 3

4:4
satyaṃ ślakṣṇārthavat pathyaṃ śiṣyaḥ kāle 'nukampayā .

vācya ity āha bhagavāṃs tad evam abhidhīyase .. 4 ..

བདེན་འཇམ་དོན་ལྡན་འཕྲོད་པ་ནི། །བརྩེ་བས་དུས་སུ་སློབ་མ་ལ། །
བརྗོད་པར་བྱ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་གསུང་། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་སྐད་བརྗོད། ༎ 4

4:5
akrodhe satyavākye ca ślāghyamāṇo yadi sthitaḥ .

śravyaṃ samparigṛhṇīyāt sattoyaṃ snāpyamānavat .. 5 ..

བརྟན་པ་ཁྲོ་བ་མེད་གྱུར་པ། །བདེན་པའི་ཚིག་ནི་བསྒྲགས་པ་ན། །
ཁྲུས་བྱེད་བཟང་པོའི་ཆུ་བཞིན་དུ། །མཉན་འོས་ཉམས་སུ་ལེན་པར་བགྱིད། ༎ 5

4:6
tasya me vadato vākyaṃ tvam ihāmutra ca kṣamaṃ .

jñātvā kuru hitāyedam ātmano jagato 'pi ca .. 6 ..

ཁྱོད་ལ་བདག་གིས་འདི་དང་ནི། །གཞན་དུ་ཕན་པ་བརྗོད་བགྱིད་པ། །
མཁྱེན་པར་མཛོད་དེ་བདག་ཉིད་དང་། །གཞན་ལ་སྨན་པར་འགྱུར་དེ་མཛོད། ༎ 6

4:7
yācakebhyaḥ purā dānāt prāpyārthāṃś cen na dāsyasi .

akṛtajñatvalobhābhyāṃ nārthān punar avāpsyasi .. 7 ..

སློང་ལ་སྔོན་ཆད་སྦྱིན་བགྱིས་པས། །དོན་བརྙེས་གྱུར་ན་མི་སྦྱིན་ན། །
བྱས་མི་གཟོ་དང་ཆགས་པ་ཡིས། །ཕྱི་ནས་དོན་རྣམས་འཐོབ་མི་འགྱུར། ༎ 7

4:8
iha pathy adanaṃ loke na vahaty abhṛto bhṛtaḥ .

yācakas tv abhṛto 'mutra hīnaḥ śataguṇodvahaḥ .. 8 ..

འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་ལས་བྱེད་པ། །བླ་མེད་ལམ་བརྒྱགས་ཁྱེར་མི་བཏུབ། །
སློང་བ་དམན་པ་མ་བརྔན་1པར། །ཕྱི་མའི་ཚེ་ན་བརྒྱ་འགྱུར་ཏེ། ༎ 8
_______________
1 DC read དྲན་; reading found in QN agrees with Sanskrit.

4:9
udāracittaḥ satataṃ bhavodārakriyārataḥ .

udārakarmaṇaḥ sarvam udāraṃ jāyate phalam .. 9 ..

རྟག་ཏུ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། །མཛད་པ་རྒྱ་ཆེན་ལས་དགྱེས་མཛོད། །
རྒྱ་ཆེན་ལས་ལས་འབྲས་བུ་ནི། །ཐམས་ཅད་རྒྱ་ཆེན་འབྱུང་བར་འགྱུར། ༎ 9

4:10
manorathair api klībair anālīḍhaṃ narādhipaiḥ .

kuru dharmāspadaṃ śrīmat khyātaṃ ratnatrayāspadam .. 10 ..

རྒྱལ་པོ་དམན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། །ཡིད་ལའང་བསམས་པར་མ་གྱུར་པའི། །
ཆོས་བཞིན་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་རྟེན། །གྲགས་པ་དཔལ་དང་ལྡན་པའི་མཛོད། ༎ 10

4:11
sāmantarājaromāñcakaraṃ dharmāspadaṃ na yat .

mṛtasyāpy apraśasyatvād rājaṃs tad akṛtaṃ varam .. 11 ..

ཆོས་བཞིན་གང་ཞིག་ཀུན་འབྱོར་པའི། །རྒྱལ་པོ་བ་སྤུ་མི་ལྡང་བ། །
ཤི་ནའང་སྙན་པར་མི་འགྱུར་བས། །རྒྱལ་པོ་དེ་ནི་མ་བྱས་བླ། ༎ 11

4:12
atyaudāryād [ 15b ] udārāṇāṃ vismayotsāhavardhaṇam .

utsāhaghnaṃ ca mandānāṃ sarvasvenāpi kāraya .. 12 ..

རྒྱ་རབ་ཆེ་ཕྱིར་རྒྱ་ཆེན་རྣམས། །སྙེམས་བྲལ་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་བྱེད་ཅིང་། །
དམན་རྣམས་སྤྲོ་བ་འཇོམས་བྱེད་པ། །བདོག་པ་ཐམས་ཅད་གཏུགས་ཏེ་མཛོད། ༎ 12

4:13
utsṛjyāmutra gantavyaṃ sarvasvam avaśena te .

dharme niyuktaṃ yāty eva purastāt sarvam eva tat .. 13 ..

ཁྱོད་ནི་བདོག་པ་ཀུན་བོར་ནས། །དབང་མེད་ག་ཤེད་གཤེགས་འཚལ་བས། །
ཆོས་ཀྱི་སླད་དུ་སྤྱད་པ་ཀུན། །ཁྱོད་ཀྱི་མདུན་དུ་འོང་བ་ཉིད། ༎ 13

4:14
sarvasvaṃ pūrvanṛpateḥ nṛpasya vaśam āgataṃ .

kiṃ pūrvakasya dharmāya sukhāya yaśase 'pi vā .. 14 ..

མི་དབང་སྔ་མའི་བདོག་པ་ཀུན། །སར་པ་ཡིས་ནི་དབང་གྱུར་ན། །
སྔ་མའི་ཆོས་སམ་བདེ་བ་འམ། །གྲགས་པ་དག་ཏུ་འགྱུར་རམ་ཅི། ༎ 14

4:15
bhuktād arthād iha sukhaṃ dattāt pāratrikaṃ sukham .

abhuktādattanaṣṭatvād duḥkham eva kutaḥ sukham .. 15 ..

ནོར་སྤྱད་པ་ཡིས་འདི་ལ་བདེ། །བྱིན་པས་གཞན་དུ་བདེ་བར་འགྱུར། །
མ་སྤྱད་མ་སྦྱིན་ཆུད་ཟོས་པས། །སྡུག་བསྔལ་འབའ་ཞིག་ག་ལ་བདེ། ། ༎ 15

4:16
vinaśyan sacivair dātum asvātantryān na śakyasi .

āpatichedaniḥsnehair navarājapriyaiṣibhiḥ .. 16 ..

འཆི་ཁར་བློན་པོ་རྗེས་ངན་ཅན། །གཅེས་པར་མི་འཛིན་རྒྱལ་པོ་གསར། །
བྱམས་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། །དབང་མེད་བྱས་པས་སྦྱིན་མི་སྤྱོད། ༎ 16

4:17
sarvasvenāpy ataḥ svasthaḥ śīghraṃ dharmāspadaṃ kuru .

mṛtyupratyayamadhyasthaḥ pravātasthapradīpavat .. 17 ..

དེ་བས་རྣལ་གནས་མྱུར་དུ་ནི། །བདོག་པ་ཀུན་གྱིས་ཆོས་གཞི་མཛོད། །
འཆི་བདག་རྐྱེན་གྱི་ནང་གནས་པ། །རླུང་དམར་ནང་འདུག་མར་མེ་བཞིན། ༎ 17

4:18
dharmādhikārā ye cānye pūrvarājapravartitāḥ .

devadroṇyādayas te 'pi pravartyantāṃ yathā sthitāḥ .. 18 ..

སྔོན་གྱི་རྒྱལ་པོས་ཆོས་ཀྱི་གཞི། །ལྷ་ཁང་ལ་སོགས་གཞན་བགྱིས་པ། །
གང་དག་ལགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་། །སྔ་ལུགས་བཞིན་དུ་སྐྱོང་བར་མཛོད། ༎ 18

4:19
ahiṃsakaiḥ śubhācārair vratasthair atithipriyaiḥ .

sarvakṣamair akalahair bhajyeraṃs taiḥ sado(dya)taiḥ .. 19 ..

དེ་དག་འཚེ་མེད་དགེ་སྤྱོད་ཅིང་། །བརྟུལ་ཞུགས་ལ་གནས་གློ་བུར་བྱམས། །
བདེན་བཟོད་འཐབ་ཀྲོལ་མ་མཆིས་པ། །རྟག་ཏུ་བརྩོན་རྣམས་སྤྱོད་དུ་གསོལ། ༎ 19

4:20
andhavyādhitahīnāṅgadīnānāthavanīpakāḥ .

te 'py annapānaṃ sāmyena labherann avighaṭṭitāḥ .. 20 ..

ལོང་བ་ནད་པ་དམན་པ་དང་། །མགོན་མེད་སྡུག་ཕོངས་ཡན་ལག་ཉམས། །
དེ་དག་ཀྱང་ནི་ཟས་དང་སྐོམ། །དགག་པ་མེད་པར་སྙོམས་ཐོབ་མཛོད། ༎ 20

4:21
anarthīnām api satāṃ dhārmikāṇām anugrahān .

apy anyarājyasaṃsthānām anurūpān pravarttaya .. 21 ..

ཆོས་ལྡན་དོན་དུ་མི་གཉེར་བ། །རྒྱལ་པོ་གཞན་ཡུལ་གནས་རྣམས་ལའང་། །
རྗེས་སུ་གཟུང་བར་བགྱིད་པ་དག །ཅི་རིགས་པ་ནི་རབ་ཏུ་མཛོད། ༎ 21

4:22
sarvadharmādhikāreṣu dharmādhikṛtam utthitaṃ .

alubdhaṃ paṇḍitaṃ dharmyaṃ kuru teṣām abādhakam .. 22 ..

ཆོས་ཀྱི་གཞི་ནི་ཐམས་ཅད་དུ། །ཆོས་འཁོར་སྣ་བོས་མི་གཡེལ་བ། །
མི་གཟན་མཁས་ཤིང་ཆོས་མཐུན་པ། །དེ་དག་རྣམས་ལ་མི་གནོད་སྐོས། ༎ 22

4:23
nītijñān dhārmikān snigdhān śucīn bhaktān akātarān .

kulinān śīlasampannān [ 16a ] kṛtajñān sacivān kuru .. 23 ..

ལུགས་ཤེས་ཆོས་དང་ལྡན་ལ་འབྱར། །གཙང་ཞིང་སྙིང་ཉེ་མི་སྡང་བ། །
རིགས་བཟང་ངང་ཚུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས། །བྱས་པ་གཟོ་བའི་བློན་པོ་སྐོས། ༎ 23

4:24
akṣudrāṃs tyāginaḥ śūrān snigdhān sambhoginaḥ sthirān .

kuru nityāpramattāṃs ca dhārmikān daṇḍanāyakān .. 24 ..

གཏོང་ཕོད་མ་ཆགས་དཔའ་བ་དང་། །འཇམ་ཞིང་རན་སྤྱོད་བརྟན་པ་དང་། །
རྟག་ཏུ་བག་ནི་ཡོད་པ་དང་། །ཆོས་དང་ལྡན་པའི་དམག་དཔོན་སྐོས། ༎ 24

4:25
dharmaśīlān śucīn dakṣān kāryajñān śāstrakovidān .

kṛtavṛttīn samān snigdhān vṛddhān adhikṛtan kuru .. 25 ..

ཆོས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་གཙང་ལ་གཟོ། །དོན་ཤེས་གཙུག་ལག་ལ་མཁས་པ། །
ཚུལ་ལྡན་སྙོམས་ཤིང་ངང་འཇམ་པ། །རྒན་རབས་རྣམས་ནི་སྣ་བོར་སྐོས། ༎ 25

4:26
pratimāsaṃ ca tebhyas tvaṃ sarvam āyavyayaṃ śṛṇu .

śrutvā dharmādhikārādyaṃ kāryaṃ sarvaṃ svayaṃ vada .. 26 ..

ཟླ་རེ་ཞིང་ནི་དེ་དག་ལས། །ཉིད་ཀྱིས་འདུ་འགོད་ཀུན་གསོན་ཏེ། །
གསན་ནས་ཆོས་ཀྱི་གཞི་སོགས་ཀྱི། །དོན་ཀུན་ཉིད་ཀྱིས་བཀའ་སྩོལ་ཅིག ༎ 26

4:27
dharmārthaṃ yadi te rājyaṃ na kīrtyarthaṃ na kāmataḥ .

tataḥ saphalam atyartham anarthārtham ato 'nyathā .. 27 ..

ཁྱོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་དོན་དུ། །གྲགས་དོན་འདོད་སླད་མ་ལགས་ན། །
དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་འབྲས་བུར་བཅས། །དེ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་མ་མཆིས། ༎ 27

4:28
parasparāmiṣībhūte loke 'smin prāyaśo nṛpa .

yathā rājyaṃ ca dharmaś ca bhavet tava tathā śṛṇu .. 28 ..

མི་དབང་ད་ལྟ་འཇིག་རྟེན་ན། །ཕལ་ཆེར་ཕན་ཚུན་ལྟོར་འཛུད་པས། །
ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་དང་། །ཆོས་སུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་གསོན། ༎ 28

4:29
jñānavṛddhā kule jātā nyāyajñāḥ pāpabhīravaḥ .

sametā bahavo nityaṃ santu te kāryadarśinaḥ .. 29 ..

ཤེས་པས་རྒན་ཞིང་རིགས་བཟང་བ། །རིག་པ་ཤེས་ལ་སྡིག་ལ་འཛེམ། །
ནང་གཤིན་དགོས་པ་མཐོང་འགྱུར་བ། །མང་པོ་རྟག་ཏུ་ཁྱོད་ཀྱིས་སོགས། ༎ 29

4:30
daṇḍabandhaprahārādīn kuryus te nyāyato 'pi cet .

kārunyārdraḥ sadā bhūtvā tvam anugrahavān bhava .. 30 ..

ཆད་པ་གཟུང་དང་བརྡེག་ལ་སོགས། །རིགས་པའང་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་བགྱི་སྟེ། །
སྙིང་རྗེས་བརླན་པར་བགྱིས་ནས་ནི། །རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་གཟུང་བར་མཛོད། ༎ 30

4:31
hitāyaiva tvayā cittam unnāmyaṃ sarvadehinām .

kāruṇyāt satataṃ rājaṃs tīvrapāpakṛtām api .. 31 ..

མི་བཟད་སྡིག་པ་བྱེད་པ་ཡི། །ལུས་ཅན་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ལའང་། །
རྒྱལ་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་རྟག་པར་ཡང་། །སྙིང་རྗེས་ཕན་སེམས་ཁོ་ན་སྐྱེད། ༎ 31

4:32
tīvrapāpeṣu hiṃsreṣu kṛpā kāryā viśeṣataḥ .

ta eva hi kṛpāsthānaṃ hatāmāno mahātmanām .. 32 ..

མི་བཟད་སྡིག་ཅན་གསོད་བྱེད་ལ། །ཁྱད་པར་དུ་ཡང་སྙིང་རྗེ་བགྱི། །
བདག་ཉིད་ཉམས་པ་དེ་བདག་ཉིད། །བདག་ཉིད་ཆེན་པོའི་སྙིང་རྗེའི་གནས། ༎ 32

4:33
pratyahaṃ pañcarātraṃ vā baddhān kṣīnān vimocaya .

śeṣān api yathāyogaṃ mā kāṃścit naiva mocaya .. 33 ..

ཉིན་གཅིག་བཞིན་ནམ་ཞག་ལྔ་བར། །ཉམ་ཆུང་བཙོན་རྣམས་གཏོང་བར་མཛོད། །
ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་ཅི་རིགས་མཛོད། །འགའ་ཡང་མི་དགྲོལ་མིན་པར་མཛོད། ༎ 33

4:34
yeṣv amokṣaṇacittaṃ te jāyate teṣv asaṃvaraḥ .

tasmād asaṃvarāt pāpam ajasram upacīyate .. 34 ..

ཁྱོད་ནི་འགའ་ལའང་གཏང་སེམས་མེད། །དེ་ལས་སྡོམ་པ་མིན་པ་སྐྱེ། །
སྡོམ་པ་མ་ཡིན་དེ་ལས་ནི། །རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྡིག་པ་སོགས། ༎ 34

4:35
[ 16b ] yāvac ca na vimucyeraṃs tāvat syuḥ sukhabandhanāḥ .

nāpitasnānapānānnabhaiṣajyavasanānvitāḥ .. 35 ..

བཙོན་ནི་ཇི་སྲིད་མ་བཏང་བ། །དེ་ཡི་བར་དུ་འདྲེག་མཁན་དང་། །
ཁྲུས་དང་བཟའ་དང་བཏུང་བ་དང་། །སྨན་དང་ལྡན་པས་བདེ་བར་བགྱི། ༎ 35

4:36
apātreṣv iva putreṣu pātrīkaraṇakāṅkṣayā .

kāruṇy [ āt tāḍanaṃ kāryaṃ na dveṣān ] nārthalipsayā .. 36 ..

སྣོད་མེད་པ་ཡི་བུ་དག་ལ། །སྣོད་དུ་རུང་བར་བྱ་འདོད་ལྟར། །
སྙིང་རྗེ་ཡིས་ནི་ཚར་གཅད་བྱའི། །སྡང་བས་མ་ཡིན་ནོར་ཕྱིར་མིན། ༎ 36

4:37
vimṛśya saṃyag vijñāya praduṣṭān ghātakān api .

ahatvā 'pīḍayitvā ca kuru nirviṣayān narān .. 37 ..

རབ་སྡང་གསོད་པར་བྱེད་པའི་མི། །བརྟགས་ཏེ་ལེགས་པར་ཤེས་བགྱིས་ནས། །
མི་གསད་གནོད་པར་མི་བགྱི་བར། །ཡུལ་ནས་བསྐྲད་པ་དག་ཏུ་མཛོད། ༎ 37

4:38
svatantraḥ paśya sarvaṃ ca viṣayaṃ cāracakṣuṣā .

nityāpramattaḥ smṛtimān kuru kāryaṃ ca dhārmikam .. 38 ..

རང་དབང་ཡོད་པར་ཡུལ་ཀུན་ཡང་། །བྱ་མ་རྟ་ཡི་སྤྱན་གྱིས་གཟིགས། །
རྟག་ཏུ་བག་ཡོད་དྲན་ལྡན་པས། །ཆོས་དང་མཐུན་པའི་དོན་མཛོད་ཅིག ༎ 38

4:39
pradānamānasatkārair guṇasthān satataṃ bhaja .

udārair anurūpais tu śeṣān api yathāvidhi .. 39 ..

ཡོན་ཏན་གནས་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས། །རབ་སྦྱིན་བཀུར་སྟི་རིམ་གྲོ་དག །
རྒྱ་ཆེ་རྗེས་སུ་མཐུན་སྦྱར་ཞིང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཅི་རིགས་བགྱི། ༎ 39

4:40
sammānasphītakusumaḥ sampradānamahāphalaḥ .

rājavṛkṣaḥ kṣamācchāyaḥ sevyate bhṛtyapakṣibhiḥ .. 40 ..

རྒྱལ་པོའི་ལྗོན་ཤིང་བཟོད་གྲིབ་ཅན། །བཀུར་སྟིའི་མེ་ཏོག་རྒྱས་གྱུར་ཅིང། །
རབ་སྦྱིན་འབྲས་བུ་ཆེ་ལྡན་ལ། །དམངས་ཀྱི་བྱ་རྣམས་བསྟེན་པར་འགྱུར། ༎ 40

4:41
tyāgaśīlamayo rājā tejasvī bhavati priyaḥ .

śarkarāmodako yadvad elāmaricakarkaśaḥ .. 41 ..

རྒྱལ་པོ་གཏོང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན། །བརྗིད་དང་ལྡན་ན་དགའ་འགྱུར་ཏེ། །
སུག་སྨེལ་ན་ལེ་ཤམ་རྩུབ་པའི། །ཤ་ཁ་ར་ཡི་ལ་དུ་བཞིན། ༎ 41

4:42
mātsyanyāyaś ca te naivaṃ nyāyād rājyaṃ bhaviṣyati .

na cānyāyo na vā 'dharmo dharmaś caivaṃ bhaviṣyati .. 42 ..

དེ་ལྟར་རིགས་པས་དཔྱད་ན་ནི། །ཁྱོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་འགོད་མི་འགྱུར། །
རིགས་པ་མ་ཡིན་མི་འགྱུར་ཞིང་། །ཆོས་མིན་མ་ཡིན་ཆོས་སུ་འགྱུར། ༎ 42

4:43
paralokāt tvayā rājyaṃ nānītaṃ nāpi neṣyasi .

dharmāt prāptam ato 'syārthe nādharmaṃ kartum arhasi .. 43 ..

རྒྱལ་སྲིད་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ནས། །བསྣམས་ཏེ་མ་བྱོན་བསྣམས་མི་འགྱུར། །
ཆོས་ཀྱིས་སྙེམས་པས་དེའི་སླད་དུ། །ཆོས་མིན་ཁྱོད་ཀྱིས་བགྱི་མི་རིགས། ༎ 43

4:44
rājyena bhāṇḍamūlyena duḥkhabhāṇḍaparamparām .

rājan yathā nārjayasi prayatnaḥ kriyatāṃ tathā .. 44 ..

འཚོག་ཆས་ཟོང་ནི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱིས། །སྡུག་བསྔལ་འཚོག་ཆས་བརྒྱུད་པ་དག །
ཅི་ནས་བསྒྲུབ་པར་མི་འགྱུར་བར། །རྒྱལ་པོ་དེ་ལྟར་ནན་ཏན་མཛོད། ༎ 44

4:45
rājyena bhāṇḍamūlyena rājyabhāṇḍaparamparāṃ .

rājan yathā nirviśasi prayatnaḥ kriyatāṃ tathā .. 45 ..

འཚོག་ཆས་ཟོང་ནི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱིས། །རྒྱལ་སྲིད་འཚོག་ཆས་བརྒྱུད་པ་དག །
རྒྱལ་པོ་ཅི་ནས་མཉེས་འགྱུར་བ། །དེ་ལྟ་བུར་ནི་ནན་ཏན་མཛོད། ༎ 45

4:46
caturdvīpām api prāpya pṛthivīṃ cakravartinaḥ [ 17a ] .

śārīraṃ mānasaṃ caiva sukhadvayam idaṃ matam .. 46 ..

གླིང་བཞི་པ་ཡི་ས་ཐོབ་ཀྱང་། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་བདེ་བ་ནི། །
ལུས་ཀྱི་དག་དང་སེམས་ཀྱི་སྟེ། །འདི་གཉིས་ཁོ་ནར་ཟད་པར་འདོད། ༎ 46

4:47
duḥkhapratikriyāmātraṃ śārīraṃ vedanāsukhaṃ .

saṃjñāmayaṃ mānasaṃ tu kevalaṃ kalpanākṛtam .. 47 ..

ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ནི། །སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་ན་བཅོས་མ་ཙམ། །
སེམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རང་བཞིན་ཏེ། །རྟོག་པས་བྱས་པ་ཁོ་ནར་ཟད། ༎ 47

4:48
duḥkhapratikriyāmātraṃ kalpanāmātram eva ca .

lokasya sukhasarvasvaṃ vyartham etad ato 'rthataḥ .. 48 ..

འཇིག་རྟེན་བདེ་བས་བདོག་པ་ཀུན། །སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་ནི་བཅོས་ཙམ་དང་། །
རྟོག་པ་ཙམ་ཉིད་ཡིན་དེའི་ཕྱིར། །དེ་ནི་དོན་དུ་དོན་མེད་དོ། ༎ 48

4:49
dvīpadeśapurāvāsapradeśasānavāsasāṃ .

śayyā 'nnapānahastyaśvastrīṇāṃ caikaikabhogyatā .. 49 ..

གླིང་དང་ཡུལ་དང་གནས་དང་ཁྱིམ། །ཁྱོགས་དང་སྟན་དང་གོས་རྣམས་དང་། །
མལ་ཆ་བཟའ་བཏུང་གླང་པོ་རྟ། །བུད་མེད་སྤྱད་བྱ་རེ་རེར་ཟད། ༎ 49

4:50
yadā ca yatra cittaṃ syāt tadānena sukhaṃ kila .

śeṣāṇām amanaskārāt teṣāṃ vyarthatvam arthataḥ .. 50 ..

གང་ཚེ་གང་ལ་སེམས་འཇུག་པ། །དེ་ཚེ་དེ་ཡིས་བདེ་ཞེས་གྲག །
ལྷག་མ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས། །དེ་ཚེ་དོན་དུ་དོན་མེད་ཉིད། ༎ 50

4:51
viṣayān pañcabhiḥ pañca cakṣurādibhir indriyaiḥ .

na kalpayati yed gṛhṇan nāsmāt teṣu tadā sukham .. 51 ..

མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔས། །ཡུལ་ལྔ་འཛིན་ཚེ་གང་གི་ཕྱིར། །
རྟོག་པར་མི་བྱེད་དེ་ཡི་ཕྱིར། །དེ་ཚེ་དེ་ལ་བདེ་བ་མེད། ༎ 51

4:52
jānīte viṣayaṃ yaṃ yaṃ yena yenendriyeṇa ca .

tadā na śeṣaiḥ śeṣāṇi vyarthāny eva yatas tadā .. 52 ..

གང་ཚེ་ཡུལ་ནི་གང་དང་གང་། །དབང་པོ་གང་གིས་ཤེས་གྱུར་པ། །
དེ་ཚེ་ལྷག་མས་ལྷག་མ་མིན། །གང་ཚེ་དེ་ཕྱིར་དོན་མེད་ཉིད། ༎ 52

4:53
indriyair upalabdhasya viṣayasyākṛtiṃ manaḥ .

upalabhya vyatītasya kalpayan manyate sukham .. 53 ..

དབང་པོ་ཡིས་ནི་མིག་གྱུར་པ། །འདས་པའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ལ། །
ཡིད་ཀྱིས་དམིགས་ནས་རྟོགས་པ་ན། །བདེའོ་སྙམ་དུ་རློམ་པར་བྱེད། ༎ 53

4:54
ekam arthaṃ vijānāti yady apy ekam ihendriyaṃ .

tad apy arthaṃ vinā vyarthaṃ vyartho 'rtho 'pi ca tad vinā .. 54 ..

འདི་ནི་དབང་པོ་གཅིག་གིས་ནི། །དོན་གཅིག་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ། །
དེ་ཡང་དོན་མེད་པར་དོན་མེད། །དོན་ཡང་དེ་མེད་པར་དོན་མེད། ༎ 54

4:55
pratītya mātāpitarau yathoktaḥ putrasambhavaḥ .

cakṣūrūpe pratītyaivam ukto vijñānasaṃbhavaḥ .. 55 ..

ཇི་ལྟར་ཕ་དང་མ་དག་ལ། །བརྟེན་ནས་བུ་ནི་འབྱུང་བཤད་པ །
དེ་བཞིན་མིག་དང་གཟུགས་བརྟེན་ནས། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་བཤད། ༎ 55

4:56
atītānāgatā vyarthāḥ viṣayāḥ sārdham indriyaiḥ .

taddvayānatiriktatvād vyarthā ye 'pi ca sāmpratāḥ .. 56 ..

ཡུལ་ནི་འདས་དང་མ་འོངས་རྣམས། །དབང་པོ་དང་བཅས་དོན་མེད་ལ། །
དེ་གཉིས་ལས་ཐ་དད་མེད་ཕྱིར། །གང་དག་ད་ལྟར་ཡང་དོན་མེད། ༎ 56

4:57
alātacakraṃ gṛhṇāti yathā cakṣur viparyayāt .

tathendriyāṇi [ 17b ] gṛhṇanti viṣayān sāmpratān iva .. 57 ..

ཇི་ལྟར་མིག་ནི་འཁྲུལ་པ་ཡིས། །མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་འཛིན་1བྱེད་པ། །
དེ་བཞིན་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། །དེ་ལྟའི་ཡུལ་དག་འཛིན་པར་བྱེད། ༎ 57

1 Derge reads འཇིག་.

4:58
indriyāṇīndriyārthāś ca pañcabhūtamayā matāḥ .

pratisvaṃ bhūtavaiyarthyād eṣāṃ vyarthatvam arthataḥ .. 58 ..

དབང་པོ་རྣམས་དང་དབང་དོན་རྣམས། །འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འདོད། །
འབྱུང་བ་སོ་སོར་དོན་མེད་པས། །འདི་དག་དོན་དུ་དོན་མེད་དོ། ༎ 58

If the elements were separate, it follows that there could be fire without fuel. When in combination, they would not produce the characteristic effects.

4:59
nirindhano 'gnir bhūtānāṃ vinirbhāge prasajyate .

saṃparke lakṣaṇābhāvaḥ śeṣeṣv apy eṣa nirṇayaḥ .. 59 ..

If the elements were separate, it follows that there could be fire without fuel. When in combination, they would not produce the characteristic effects.

འབྱུང་རྣམས་སོ་སོར་ཐ་དད་ན། །བུད་ཤིང་མེད་པའི་མེར་ཐལ་འགྱུར། །
འདུས་ན་མཚན་ཉིད་མེད་འགྱུར་ཏེ། །ལྷག་མ་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་ངེས། ༎ 59

Since the elements are ultimately not real, so too is a combination of elements. From this follows that the entire category of form is in the ultimate account not real.

4:60
evaṃ dvidhāpi bhūtānāṃ vyarthatvāt saṅgatir vṛthā .

vyarthatvāt saṅgateś caivaṃ rūpaṃ vyartham ato 'rthataḥ .. 60 ..

Since the elements are ultimately not real, so too is a combination of elements. From this follows that the entire category of form is in the ultimate account not real.

དེ་ལྟར་འབྱུང་རྣམས་རྣམ་གཉིས་སུའང་། །དོན་མེད་པས་ན་འདུས་དོན་མེད། །
འདུས་པ་དོན་མེད་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། །གཟུགས་ཀྱང་དོན་དུ་དོན་མེད་དོ། ༎ 60

In line with the thesis of universal insubstantiality, the aggregates lack substantial existence.

4:61
vijñānavedanāsaṃjñāsaṃskārāṇāṃ ca sarvaśaḥ .

pratyekam ātmavaiyarthyād vaiyarthyaṃ paramārthataḥ .. 61 ..

In line with the thesis of universal insubstantiality, the aggregates lack substantial existence.

རྣམ་ཤེས་ཚོར་དང་འདུ་ཤེས་དང་། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་དུ། །
སོ་སོར་བདག་ཉིད་དོན་མེད་ཕྱིར། །དམ་པའི་དོན་དུ་དོན་མེད་དོ། ༎ 61

4:62
sukhābhimāno duḥkhasya pratīkāre yathārthataḥ .

tathā duhkhābhimāno 'pi sukhasya pratighātajaḥ .. 62 ..

ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་བཅོས་ལ། །དོན་དུ་བདེ་བར་ང་རྒྱལ་བྱེད། །
དེ་བཞིན་བདེ་འཇོམས་འབྱུང་བ་ལ། །སྡུག་བསྔལ་དུ་ཡང་ང་རྒྱལ་བྱེད། ༎ 62

Liberation requires the abandoning of the desire to gain pleasure and the desire to avoid suffering, through seeing the insubstantiality of the two.

4:63
sukhe saṃyogatṛṣṇaivaṃ naiḥsvābhāvyāt prahīyate .

duḥkhe viyogatṛṣṇā ca paśyatāṃ muktir ity ataḥ .. 63 ..

Liberation requires the abandoning of the desire to gain pleasure and the desire to avoid suffering, through seeing the insubstantiality of the two.

ད་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཕྱིར། །བདེ་དང་ཕྲད་པའི་སྲེད་པ་དང་། །
སྡུག་བསྔལ་བྲལ་བའི་སྲེད་པ་སྤོང་། །དེ་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་གྲོལ། ༎ 63

4:64
kaḥ paśyatīti cec cittaṃ vyavahāreṇa kathyate .

na hi caittaṃ vinā cittaṃ vyarthatvān na saheṣyate .. 64 ..

གང་གིས་སེམས་མཐོང་འགྱུར་ཞེ་ན། །ཐ་སྙད་དུ་ནི་སེམས་བརྗོད་དེ། །
སེམས་བྱུང་མེད་པར་སེམས་མི་འབྱུང་། །དོན་མེད་ལྷན་ཅིག་མི་འདོད་དོ། ༎ 64

4:65
vyartham evaṃ jagan matvā yāthābhūtyān nirāspadaḥ .

nirvāti nirupādāno nirupādānavahnivat .. 65 ..

དེ་ལྟར་ཡང་དག་ཇི་བཞིན་དུ། །འགྲོ་བ་དོན་མེད་ཤེས་ནས་ནི། །
རྒྱུ་མེད་པ་ཡི་མེ་བཞིན་དུ། །གནས་མེད་ལེན་མེད་མྱ་ངན་འདའ། ༎ 65

4:66
bodhisattvo 'pi dṛṣṭvaivaṃ sambodhau niyato mataḥ .

kevalaṃ tv asya kāruṇyād ābodher bhavasaṃtatiḥ .. 66 ..

དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཀྱང་། །མཐོང་ནས་བྱང་ཆུབ་ངེས་པར་འདོད། །
དེ་ནི་སྙིང་རྗེ་འབའ་ཞིག་གིས། །བྱང་ཆུབ་བར་དུ་སྲིད་མཚམས་སྦྱོར། ༎ 66

4:67
bodhisattvasya saṃbhāro mahāyāne tathāgataiḥ .

nirdiṣṭaḥ sa tu sammūḍhaiḥ pradviṣṭaiś caiva nindyate .. 67 ..

དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐེག་ཆེན་ལས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚོགས་བསྟན་ན། །
དེ་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པ་དང་། །རབ་ཏུ་སྡང་བས་སྨོད་པར་བྱེད། ༎ 67

4:68
guṇadoṣānabhijño vā doṣasaṃjñī guṇeṣu vā .

athavāpi guṇadveṣī mahāyānasya nindakaḥ .. 68 ..

ཡོན་ཏན་སྐྱོན་དག་མི་ཤེས་པའམ། །ཡོན་ཏན་སྐྱོན་དུ་འདུ་ཤེས་པའམ། །
ཡང་ན་ཡོན་ཏན་སྡང་བ་ཞིག །ཐེག་པ་ཆེ་ལ་སྨོད་བྱེད་གྲང་། ༎ 68

4:69
paropaghātino [ 18a ] doṣān parānugrahiṇo guṇān .

jñātvocyate guṇadveṣī mahāyānasya nindakaḥ .. 69 ..

གཞན་ལ་གནོད་པ་སྐྱོན་དང་ནི། །གཞན་ལ་ཕན་པ་ཡོན་ཏན་དུ། །
ཤེས་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ། །སྨོད་བྱེད་ཡོན་ཏན་སྡང་ཞེས་བརྗོད། ༎ 69

He who hates Mahāyāna, the virtuous teaching of being concerned solely with the good of others and disregarding one's own interests, destroys himself by this hatred.

4:70
yat svārthanirapekṣatvāt parārthaikarasapriyaṃ .

guṇākaraṃ mahāyānaṃ tad dveṣī tena dahyate .. 70 ..

He who hates Mahāyāna, the virtuous teaching of being concerned solely with the good of others and disregarding one's own interests, destroys himself by this hatred.

རང་གི་དོན་ལ་མི་ལྟ་ཞིང་། །གཞན་དོན་རོ་གཅིག་དགའ་བ་གང་། །
ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་ཐེག་ཆེན་ཏེ། །དེས་ན་དེས་སྡང་བསྲེག་པར་འགྱུར། ༎ 70

4:71
śrāddho 'pi durgṛhītena dviṣyāt kruddho 'thavetaraḥ .

śrāddho 'pi dagdha ity uktaḥ kā cintā dveṣabandhure .. 71 ..

དད་པ་ཅན་ནི་བཟུང་ཉེས་པས། །ཅིག་ཤོས་སྡང་ཞིང་ཁྲོས་པ་ཡིས། །
དད་པ་ཅན་ཡང་བསྲེག་བཤད་ན། །སྡང་བས་ཕྱིར་ཕྱོགས་སྨོས་ཅི་དགོས། ༎ 71

4:72
viṣeṇāpi viṣaṃ hanyād yathaivoktaṃ cikitsakaiḥ .

duḥkhenāpy ahitaṃ hanyād ity ukte kiṃ virudhyate .. 72 ..

དུག་གིས་དུག་ནི་བསལ་བྱ་བར། །ཇི་ལྟར་སྨན་དཔྱད་ལས་བཤད་བཞིན། །
སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཀྱང་མི་ཕན་པ། །བསལ་བར་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་འགལ། ༎ 72

4:73
manaḥpūrvaṅgamā dharmā manaḥśreṣṭhā iti śruteḥ .

hitaṃ hitamanāḥ kurvan duḥkenāpy ahitaṃ katham .. 73 ..

ཆོས་རྣམས་སྔོན་དུ་ཡིད་འགྲོ་ཞིང་། །ཡིད་ནི་གཙོ་བོ་ཞེས་གྲགས་པས། །
སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཀྱང་ཕན་ཡིད་ཀྱིས། །ཕན་པར་བྱེད་པ་ཅིས་མི་ཕན། ༎ 73

4:74
duḥkham apy āyatīpathyaṃ kāryaṃ kim u sukhaṃ hitaṃ .

ātmanaś ca pareṣāṃ ca dharma eṣa sanātanaḥ .. 74 ..

མི་བདེའང་ཕྱིས་རྗེས་ཕན་འགྱུར་བ། །བྱ་ན་བདག་དང་གཞན་དག་ལ། །
བདེ་ཕན་ལྟ་ཞིག་ཅི་སྨོས་ཏེ། །ཆོས་འདི་གནའ་ཡི་ལུགས་ཡིན་ནོ། ༎ 74

4:75
mātrāsukhaparityāgāt paścāc ced vipulaṃ sukhaṃ .

tyajen mātrāsukhaṃ dhīraḥ saṃpaśyan vipulaṃ sukhaṃ .. 75 ..

གལ་ཏེ་བདེ་ཆུང་ཡོངས་བཏང་བས། །བདེ་བ་རྒྱ་ཆེན་མཐོང་འགྱུར་ན། །
བརྟན་པས་བདེ་ཆེན་ཡངས་གཟིགས་ལ། །བདེ་བ་ཆུང་ངུ་བཏང་བར་མཛོད། ༎ 75

4:76
na mṛṣyate ca yady etat kaṭubhaiṣajyadāyinaḥ .

tataś cikitsakādyāś ca hatā naivaṃ ca yujyate .. 76 ..

གལ་ཏེ་དེ་ཡང་མི་བཟོད་ན། །དེས་ན་སྨན་པ་ལ་སོགས་པ། །
མི་ཞིག་སྨན་ནི་སྦྱིན་བྱེད་པ། །བཅོམ་འགྱུར་འདི་ནི་རྟད་མ་ཡིན། ༎ 76

4:77
apathyam api yad dṛṣṭaṃ tat pathyaṃ paṇḍitaiḥ kvacit .

utsargaś cāpavādaś ca sarvaśāstreṣu śaṃsyate .. 77 ..

གནོད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་ཏེ། །ལ་ལར་མཁས་པས་ཕན་པར་མཐོང་། །
སྤྱིར་བཏང་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བ་དག །བསྟན་བཅོས་དག་ནི་ཀུན་ལ་བསྔགས། ༎ 77

4:78
karuṇāpūrvakāḥ sarve niṣyandā jñānanirmalāḥ .

uktā yatra mahāyāne kas tan nindet sacetanaḥ .. 78 ..

ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཞིག་ལས། །སྙིང་རྗེ་སྔོན་བཏང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། །
ཡེ་ཤེས་དྲི་མ་མེད་བཤད་པ། །སེམས་ཡོད་སུ་ཞིག་དེ་ལ་སྨོད། ༎ 78

4:79
atyaudāryātigāmbhīryād viṣaṇṇair akṛtātmabhiḥ .

nindyate 'dya mahāyānaṃ mohāt svaparavairibhiḥ .. 79 ..

ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་རབ་ཟབ་ལ། །སྒྱིད་ལུག་བདག་ཉིད་མ་སྦྱངས་པས། །
བདག་གཞན་དགྲ་རྣམས་རྨོངས་པ་ཡིས། །འདི་ནི་ཐེག་པ་ཆེ་ལ་སྨོད། ༎ 79

4:80
dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñākṛpātmakaṃ [ 18b ] .

mahāyānam atas tasmin kasmād durbhāṣitaṃ vacaḥ .. 80 ..

སྦྱིན་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་བཟོད་བརྩོན་འགྲུས། །བསམ་གཏན་ཤེས་རབ་སྙིང་རྗེའི་བདག །
ཐེག་ཆེན་ཡིན་ན་དེ་ཡི་ཕྱིར། །འདི་ལ་ཉེས་བཤད་ཅི་ཞིག་ཡོད། ༎ 80

4:81
parārtho dānaśīlābhyāṃ kṣāntyā vīryeṇa cātmanaḥ .

dhyānaṃ prajñā ca mokṣāya mahāyānārthasaṃgrahaḥ .. 81 ..

ཚུལ་ཁྲིམས་སྦྱིན་པས་གཞན་གྱི་དོན། །བརྩོན་འགྲུས་བཟོད་པས་བདག་ཉིད་ཀྱི། །
བསམ་གཏན་ཤེས་རབ་ཐར་པའི་རྒྱུ། །ཐེག་ཆེན་དོན་ནི་བསྡུས་པ་ཡིན། ༎ 81

4:82
parā [ tmahita ] mokṣārthāḥ saṃkṣepād buddhaśāsanaṃ .

te saṭpāramitāgarbhās tasmād bauddham idaṃ vacaḥ .. 82 ..

བདག་དང་གཞན་ཕན་ཐར་པའི་དོན། །མདོར་སངས་རྒྱས་བསྟན་དེ་དག་ནི། །
ཕ་རོལ་ཕྱིན་དྲུག་ཁོ་ན་ཡིན། །དེ་བས་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་བཀའ། ༎ 82

4:83
puṇyajñānamayo yatra buddhair bodher mahāpathaḥ .

deśitas tan mahāyānam ajñānād vai na dṛśyate .. 83 ..

བྱང་ཆུབ་ལམ་ཆེན་བསོད་ནམས་དང་། །ཡེ་ཤེས་རང་བཞིན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས། །
གང་ལས་བསྟན་པའི་ཐེག་ཆེན་དེ། །མི་ཤེས་ལྡོངས་རྣམས་མི་བཟོད་དོ། ༎ 83

The good qualities of a Buddha are inconceivable.

4:84
kham ivācintyaguṇatvād ukto 'cintyaguṇo jinaḥ .

mahāyāne yato buddhamāhātmyaṃ kṣamyatām idam .. 84 ..

The good qualities of a Buddha are inconceivable.

ཡོན་ཏན་མཁའ་ལྟར་བསམ་ཡས་པས། །རྒྱལ་པོའི་ཡོན་ཏན་བསམ་ཡས་གསུངས། །
གང་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བདག་ཉིད་ཆེ། །ཐེག་ཆེན་ལས་བཤད་འདིར་བཟོད་ཀྱིས། ༎ 84

The Buddha's sense of ethics was beyond the grasp of even Śāriputra himself, so why not accept the greatness of his nature as inconceivable?

4:85
āryaśāradvatasyāpi śīlamātre 'py agocaraḥ .

yasmāt tad buddhamāhātmyam acintyaṃ kiṃ na mṛṣyate .. 85 ..

The Buddha's sense of ethics was beyond the grasp of even Śāriputra himself, so why not accept the greatness of his nature as inconceivable?

འཕགས་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཙམ་ཡང་མི་ཤེས་པས། །
དེས་ན་སངས་རྒྱས་བདག་ཉིད་ཆེ། །དེ་བསམ་ཡས་པར་ཅི་མི་བཟོད། ༎ 85

In Mahāyāna emptiness is non-origination, in Hīnayāna it is extinction.

4:86
anutpādo mahāyāne pareṣāṃ śūnyātā kṣayaḥ .

kṣayānutpādāyoś caikyam arthataḥ kṣamyatāṃ yataḥ .. 86 ..

In Mahāyāna emptiness is non-origination, in Hīnayāna it is extinction.

ཐེག་པ་ཆེ་ལས་སྐྱེ་མེད་བསྟན། །གཞན་གྱི་ཟད་པ་སྟོང་པ་ཉིད། །
ཟད་དང་མི་སྐྱེ་དོན་དུ་ནི། །གཅིག་པས་དེ་ཕྱིར་བཟོད་པར་གྱིས། ༎ 86

The teachings of Mahāyāna and those of Hīnayāna should be regarded as having the same import.

4:87
śūnyatābuddhamāhātmyam evaṃ yuktyānupaśyatāṃ .

mahāyānetaroktāni na sameyuḥ kathaṃ satām .. 87 ..

The teachings of Mahāyāna and those of Hīnayāna should be regarded as having the same import.

སྟོང་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཆེ་བདག་ཉིད། །དེ་ལྟར་རིགས་པས་རྗེས་བལྟས་ན། །
ཐེག་ཆེན་ཅིག་ཤོས་ལས་གསུངས་པ། །མཁས་པ་རྣམས་ལ་ཅིས་མི་མཉམ། ༎ 87

4:88
tathāgatābhisandhyoktāny asukhaṃ jñātum ity ataḥ .

ekayānatriyānoktād ātmā rakṣya upekṣayā .. 88 ..

དེ་བཞིན་གཤེགས་དགོངས་གསུངས་པ་རྣམས། །ཤེས་པར་སླ་མིན་དེ་ཡི་ཕྱིར། །
ཐེག་གཅིག་ཐེག་པ་གསུམ་གསུངས་པས། །བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་ནི་བདག་བསྲུང་བྱ། ༎ 88

4:89
upekṣayā hi nāpuṇyam dveṣāt pāpaṃ kutaḥ śubhaṃ .

mahāyāne yato dveṣo nātmakāmaiḥ kṛto 'rhati .. 89 ..

བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་ནི་སྡིག་མི་འགྱུར། །སྡང་བས་སྡིག་འགྱུར་དགེར་མི་འགྱུར། །
དེ་བས་ཐེག་ཆེན་ཞེ་སྡང་བ། །བདག་ལེགས་འདོད་པས་བྱར་མི་རིགས། ༎ 89

4:90
na bodhisattvapraṇidhir na caryāpariṇāmanā .

uktāḥ śrāvakayāne 'smād bodhisattvaḥ kutas tataḥ .. 90 ..

ཉན་ཐོས་ཐེག་པ་དེ་ལས་ནི། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྨོན་ལམ་དང་། །
སྤྱོད་པ་ཡོངས་བསྔོ་མ་བཤད་དེས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་ག་ལ་འགྱུར། ༎ 90

4:91
adhiṣṭhānāni noktāni [ 19a ] bodhisattvasya bodhaye .

buddhair anyat pramāṇaṃ ca ko 'smin arthe jinādhikaḥ .. 91 ..

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱང་ཆུབ་ཕྱིར། །བྱིན་རླབས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མ་བཤད། །
དོན་འདི་ལ་ནི་རྒྱལ་བ་ལས། །ལྷག་པའི་ཚད་མ་གཞན་སུ་ཡོད། ༎ 91

4:92
adhiṣṭānāryasatyārthabodhipakṣopasaṃhitāt .

mārgāc chrāvakasāmānyād bauddhaṃ kenādhikaṃ phalam .. 92 ..

བྱིན་རླབས་འཕགས་པའི་བདེན་དོན་དང་། །བྱང་ཆུབ་ཕྱོགས་མཐུན་ལྡན་པ་ཡི། །
ལམ་ནི་ཉན་ཐོས་ཐུན་མོང་ལས། །སངས་རྒྱས་འབྲས་བུ་གང་གིས་ལྷག ༎ 92

4:93
bodhicaryāpratiṣṭhārthaṃ na sūtre bhāṣitaṃ vacaḥ .

bhāṣitaṃ ca mahāyāne grāhyam asmād vicakṣaṇaiḥ .. 93 ..

བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་ལ་གནས་པའི་དོན། །མདོ་སྡེ་ལས་ནི་བཀའ་མ་སྩལ། །
ཐེག་པ་ཆེ་ལས་བཀའ་སྩལ་པས། །དེ་ཕྱིར་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་། ༎ 93

The Buddha tailors his teachings to the learners' abilities.

4:94
yathaiva vaiyākaraṇo mātṛkām api pāṭhayet .

buddho 'vadat tathā dharmaṃ vineyānāṃ yathākṣamaṃ .. 94 ..

The Buddha tailors his teachings to the learners' abilities.

བརྡ་སྤྲོད་པ་དག་ཇི་ལྟ་བུར། །ཡི་གེའི་ཕྱི་མོའང་ཀློག་འཇུག་ལྟར། །
དེ་བཞིན་སངས་རྒྱས་གདུལ་བྱ་ལ། །ཇི་ཙམ་བཟོད་པའི་ཆོས་སྟོན་ཏོ། ༎ 94

To some he gave teachings on avoiding wrongdoings, to others instructions on attaining merit, and to others yet he gave duality-based teachings.

4:95
keṣāṃcid avadad dharmaṃ pāpebhyo vinivṛttaye .

keṣāṃcit puṇyasiddhyarthaṃ keṣāṃcid dvayaniḥśritam .. 95 ..

To some he gave teachings on avoiding wrongdoings, to others instructions on attaining merit, and to others yet he gave duality-based teachings.

ཁ་ཅིག་ལ་ནི་སྡིག་པ་ལས། །རྣམ་པར་བཟློག་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ཏེ། །
ཁ་ཅིག་བསོད་ནམས་འགྲུབ་བྱའི་ཕྱིར། །ཁ་ཅིག་ལ་ནི་གཉིས་བརྟེན་པ། ༎ 95

To some he gave profound and frightening nonduality-based teachings, and some teachings struck at the heart of emptiness and compassion, bringing about liberation.

4:96
dvayāniśritam ekeṣāṃ gāmbhīraṃ bhīrubhīṣaṇaṃ .

śūnyatākaruṇāgarbham ekeṣāṃ bodhisādhanam .. 96 ..

To some he gave profound and frightening nonduality-based teachings, and some teachings struck at the heart of emptiness and compassion, bringing about liberation.

ཁ་ཅིག་ལ་ནི་གཉིས་མི་བརྟེན། །ཟབ་མོ་ཁུ་འཕྲིགསཅན་འཇིགས་པ། །
སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེའི་སྙིང་པོ་ཅན། །བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པ་ཁ་ཅིག་ལ། ༎ 96

4:97
iti sadbhir mahāyāne kartavyaḥ pratighakṣayaḥ .

prasādaś cādhikaḥ kāryaḥ saṃyaksaṃbodhisiddhaye .. 97 ..

དེ་ལྟར་མཁས་པས་ཐེག་ཆེན་ལ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་ཟད་བྱ་ཞིང་། །
རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འགྲུབ་བྱའི་ཕྱིར། །ལྷག་པར་རབ་ཏུ་དང་བར་བྱ། ༎ 97

4:98
mahāyānaprasādena taduktācaraneṇa ca .

prāpyate 'nuttarā bodhiḥ sarvasaukhyāni cāntarā .. 98 ..

ཐེག་པ་ཆེ་ལ་རབ་དང་ཞིང་། །དེ་ལས་བཤད་པ་སྤྱད་པ་ཡིས། །
བླ་མེད་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་འགྱུར་ཞིང་། །བདེ་བ་ཀུན་ཀྱང་ཞར་ལ་འགྲུབ། ། 98

4:99
dānaśīlakṣamāsatyaṃ gṛhasthasya viśeṣataḥ .

dharma uktaḥ kṛpāgarbhaḥ sa sātmīkriyatāṃ dṛḍham .. 99 ..

དེར་ནི་སྦྱིན་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །བཟོད་པའི་ཆོས་ནི་ཁྱད་པར་དུ།
ཁྱིམ་པ་ལ་བཤད་སྙིང་རྗེ་ཡི། །སྙིང་པོ་ཅན་དེ་བསྟན་གོམས་མཛོད། ༎ 99

4:100
atha lokasya vaidharmyād rājyaṃ dharmeṇa duṣkaraṃ .

tato dharmayaśo 'rthaṃ te prayujyādhigamaḥ kṣamaḥ .. 100 ..

འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་མི་སྲུན་ཕྱིར །ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་བགྱིད་དཀའ་ན། །
དེས་ན་ཆོས་དང་གྲགས་དོན་དུ། །ཁྱོད་ཀྱིས་རབ་བྱུང་ཐོབ་མཛད་རིགས། ༎ 100